127 



talen bij Raap York, hetgeen voor ons vooral van belang is, ook zulke lijsten van liet 

 toen voor liet eerst nauwkenrig opgenomen oostelijk deel van Nieuw Guinea^s zuidkust, 

 namelijk van de talen der Redscar Baai , van Brumer-Eiland , dat volgens Moresby's 

 laatste ontdekking nabij Nieuw-Guinea's zuidpunt ligt, en van bet kleine tot den Louisiade- 

 Archipel behoorende Brierly-Eiland. Beide werken bevatten linguïstische opmerkingen 

 van den ethnoloog Dr. Latham over de daar medegedeelde talen ; volgens hem zijn de 

 Papoesche talen niet alleen verwant met die van den Indischen Archipel, maar zelfs 

 met die van Australië ; echter erkent hij , dat de Australische talen linguïstisch een 

 scherp afgescheiden groep vormen, maar dat behalve de vlak bij Kaap York gelegen 

 Prince of Wal es-Eilanden de overige eilanden der Torres-Straat bewoond worden door 

 volkstammen, die zoowel op ethnographisch als linguïstisch gebied meer tot de Papoes 

 naderen. Bijzondere opmerking verdient het, dat enkele der door Macgillivray mede- 

 gedeelde telwoorden van Redscar Baai en Brierly-Eiland veel gelijken op die in den 

 Molukschen Archipel ; bij den groeten afstand tusschen deze landsti-eken , wier bewoners 

 nimmer met elkander konden verkeeren , wijst deze overeenkomst op gemeenschappelijken 

 oorsprong dezer zoo ver uit elkander wonende volkstammen. 



Hoe klein ook van omvang, bijzonder belangrijk is de taalkundige bijdrage van 

 den heer Fabritius [Tijdschr. Bat. Genootsch. D. IV bl. 211 — 215), waarop wij in onze 

 noten herhaaldelijk de aandacht vestigden. Hij bepaalt zich uitsluitend tot de telwoorden , 

 maar geeft die in een twintigtal talen van de Geelvinkbaai en het noordwestelijk schier- 

 eiland van Nieuw-Guinea, namelijk in het v^faksch, inde talen van Wandesi en Wan- 

 dammen, Tandia, Dasener, Jaur, Oemar, Irisam, van de eilanden Roon , Moor, Aropen 

 en Biak, de rivier Amberno, van Ansoes, Pomi en Seroei op het eiland Jappen, in de 

 taal van Amberbaken, die der Karooners en in die van een ander bergvolk der Noord- 

 kust, eindelijk in die van het eiland Salawatti. Deze verzameling telwoorden verdient 

 daarom zoozeer de aandacht , omdat men er bij den eersten aanblik uit zien kan , hoeveel 

 verschillende talen op een betrekkelijk klein gebied van Nieuw-Guinea gesproken worden. 

 Verder blijkt daaruit, dat de ook volgens den heer von Rosenberg (bl. 30 hiervoor) 

 zeer woeste bewoners der Amberno-Rivier slechts tot twee tellen, dat de meeste dezer 

 Papoesche stammen zich van het vijftallig stelsel bedienen, maar dat enkele reeds tot 

 tien tellen en zulks niet alleen de Meforeezen, de bewoners van Salawatti en die van 

 Pomi op Jappen, bij welke eilandbewoners men vermenging met de zeevarende volken 

 van den Indischen Archipel zou kunnen vooronderstellen, maar ook de Karoeners, 

 welke wilde menscheneters geen vreedzaam verkeer met zeevarenden dulden. 



Hierboven werd reeds verwezen naar Ottows Mefoorsche woordenlijst achter het 

 rapport der commissie van 1858. Ook de heer von Rosenberg gaf, in hetgeen hij over 

 deze expeditie der Etua publiceerde . eenige taalkundige bijdragen , als eene Mefoorsche 

 woordenlijst [Nat. Tijdschr. van Ned. Indïè, D. XXII, bl. 346 — 353), wier belang 



