30 OVER DE BEPERKTHEID DES MENSCHEN , IN VERBAND 



heeft geleerd, dat er luchttrillingen zijn, die het menschelijk oor niet 

 meer als toon waarneemt , en het aantal dier trillingen in de seconde 

 doen kennen ; zij heeft in ellemaat den afstand aangegeven , waarop 

 twee voorwerpen van elkander moeten geplaatst zijn , om nog als 

 afzonderlijk door de huid te worden gevoeld; zij heeft ten slotte zelfs 

 de grenzen der zoogenaamde hoogere verrigtingen trachten te omschrij- 

 ven, en in onderdeden van seconden den tijd aangegeven, die er op 

 zijn minst voor de vorming eener duidelijke voorstelling of gedachte 

 vereischt wordt. En met eiken nieuwen stap op dit gebied is een 

 steun ontnomen aan het voetstuk , waarop zich de mensch als Heer 

 der Schepping zoo gaarne wilde plaatsen , maar is tevens een steen 

 toegevoegd aan het schoonste gebouw , dat de mensch zich oprigten 

 kan : aan het gebouw der zelfkennis. 



Maar dringt de wetenschap der zelfkennis den mensch zoodoende 

 tot nederjgheid , aan den anderen kant is zij zelve het beste bewijs 

 voor de voortreffelijkheid van den onvolkomen menschelijken geest. De 

 mensch moge geen heer der Schepping, hij moge geen heer van zijn 

 eigen ligchaam , ja zelfs geen heer zijner gedachten zijn, in alle ge- 

 vallen bezit hij eigenschappen en vermogens, waardoor hij de hem 

 omringende natuur en zich zelf, als een deel dier natuur, kan leeren 

 kennen. En al mogen nu die eigenschappen niet zoo voortreffelijk, 

 die vermogens niet zoo almagtig zijn , als hij zich wel eens voorstelt, zij 

 bestaan er niet te minder om , en ze zijn de aanleiding geweest , dat 

 hij het heerlijk gebouw der zelfkennis heeft kunnen oprigten. 



Wie zich van de juistheid der voorgedragene meening nog nader 

 overtuigen en aan een voorbeeld de beperktheid van den mensch ter 

 eene, de voortreffelijkheid van de wetenschap der zelfkennis ter 

 andere zijde erkennen wil, volge mij eenige oogênblikken, nu ik hem 

 wil trachten bekend te maken met een onderzoek der jongste dagen, dat 

 den tijd, die er voor de vorming eener bepaalde voorstelling of ge- 

 dachte noodig is, heeft zoeken te bepalen. 



Men is gewoon zich den tijd , die er voor de vorming van voor- 

 stellingen, gedachten, in het kort voor verrigtingen der hersenen vereischt 

 wordt, als oneindig en onmetelijk klein voor te stellen. Als eene 

 nieuwe gedachte in ons brein oprijst, dan schijnt het, of zij plotse- 



