TOT DE VORMING ZIJNER GEDACHTEN. 37 



ling in ons is opgedoken, als de bliksemstraal, die op eens een vroe- 

 ger stikdonkere lucht verlicht ; en dat er tijd noodig was om die 

 gedachte te doen ontstaan , vermoeden wij niet in de verte. Toch 

 vergissen wij ons daarin ten eenenmale. En even als er tot het ont- 

 staan van den bliksemstraal tijd en voorbereiding noodig is — want 

 eerst moet de van de aarde opgestegene waterdamp zich tot een 

 wolk gevormd, die wolk zich met elektriciteit beladen en de span- 

 ning dier elektriciteit hare grootste hoogte bereikt hebben , voordat 

 de bliksemstraal aan het donkere zwerk verschijnt — zoo is er ook 

 tijd en voorbereiding, ja veel tijd en veel voorbereiding tot de vor- 

 ming van soortgelijke gedachten noodig. «Ieder, die dan ook zich 

 zelven met eenige naauwkeurigheid waarneemt, zal, zij het dan ook 

 niet dadelijk , maar toch na eenig overleg ten slotte moeten erken- 

 nen , dat de tijd, dien hij aan zijne verstandelijke verrigtingen be- 

 steedt, volstrekt zoo gering niet is." En wie zich zelven niet waar- 

 nemen kan, »vrage den mathematicus, den historicus, den wijsgeer, 

 hoe vele ongetelde uren zij er dikwijls aan ten koste gelegd heb- 

 ben om tot ééne enkele nieuwe gedachte te geraken, en hoe vele 

 krachtige inspanningen er werden vereischt om een overwinnend 

 kup)]Ka (ik heb het gevonden) tot loon te kunnen verkrijgen." Hoe 

 veel tijd er nu juist noodig is om soortgelijke gedachten voort 

 te brengen , is bij geene mogelijkheid te bepalen. De stille voor- 

 bereiding , die ons, vaak onbewust, uren, weken en maanden heeft 

 bezig gehouden, ontsnapt geheel aan onze waarneming, en we kunnen 

 ten slotte alleen het tijdstip aangeven, waarop de vorming der gedachte 

 geëindigd, niet dat, waarop zij begonnen is. 



Wanneer we dus den tijd, die er tot de vorming van voorstellingen , 

 gedachten , enz. vereischt wordt , bepalen willen , dan kunnen we 

 soortgelijke zamengestelde werkingen onzer hersenen, als bij het ont- 

 staan van nieuwe gedachten in het spel zijn , niet gebruiken. We 

 moeten onze toevlugt nemen tot meer eenvoudige, ja, zoo het kan, 

 tot de eenvoudigste verrigtingen onzer hersenen en beproeven, of we 

 hier het vraagstuk tot oplossing brengen kunnen. Hier is inderdaad 

 het vraagstuk voor oplossing vatbaar. Hoe ? Dat zal u duidelijk 

 worden , wanneer ge met mij het werktuig wilt in oogenschouw nemen , 



