TOT DE VORMING ZIJNER GEDACHTEN. 45 



werp heeft gevestigd, gevoelt, dat zijne krachten om te werken, te 

 zien, te denken hem langzamerhand begeven; hij kan met zijne spie- 

 ren niet meer den vereischten arbeid verrigten , hij kan met zijne 

 oogen niet goed meer waarnemen , hij kan zijne gedachten niet 

 meer op één punt bepalen , en terwijl allerlei vreemde beelden 

 hem door het hoofd dwarrelen, wordt hij weldra door de ver- 

 moeidheid gedwongen zijne werkzaamheid te staken , door de ver- 

 moeidheid : 



»Dat wonderbaar gevoel van onmagt , dat verlamt, 

 Dat zelfs de ziel beschrankt , hoe fel heur ijver vlamt." 



BILDERDIJK. 



Ook hier dus weder een perk voor de verrigtingen des menschen , 

 een grens, die niemand dankten koste zijner gezondheid overschrij- 

 den kan. 



Ik zou al een zeer slecht leerling op het gebied der zelfkennis 

 moeten zijn, indien ik niet gevoelde , dat die beperking, die zich in ver- 

 moeidheid uit, zich ook weldra bij u moet vertoonen , waarde lezer, nu 

 gij eenige oogenblikken uwe aandacht aan het hier ter neer gestelde hebt 

 willen wijden. Ik heb getracht u in dit opstel eenige beschouwingen over 

 de beperktheid des menschen in verband tot de vorming zijner gedachten 

 ten beste te geven, ik heb daartoe u er op gewezen, hoe, niettegenstaande 

 het gestadig aangroeij en onzer magt over de ons omringende natuur , de 

 wetenschap ons leert, dat die magt schijnbaar en beperkt is , ik heb u 

 de wijze trachten aan te toonen , waarop de wetenschap der zelfkennis 

 het vraagstuk naar den tijd, die er voor de vorming eener duidelijke 

 voorstelling of gedachte noodig is, heeft opgelost, ik heb u eindelijk 

 de beperktheid van den mensch in dat bijzonder voorbeeld trachten 

 aan te toonen, en het bleek ons daarbij, dat de mensch beperkt is 

 in het aantal zijner gedachten , beperkt in zijne begrippen over den 

 tijd, beperkt ten laatste in den tijdsduur, dien hij aan het overdenken 

 van bepaalde onderwerpen kan besteden. Maar daarmede zijn dan ook 

 de grenzen, die aan dit opstel gesteld zijn, bereikt. 



Nog een enkel woord ten slotte. Wij hebben in den loop dezer 

 beschouwingen den mensch als een beperkt en bekrompen wezen 

 leeren kennen , beperkt zelfs op dat gebied , waar hij zich den meest 



