2 1813—1863. 



Bij den aanvang van dit tijdvak wanhoopte men nog aan de moge- 

 lijkheid van immer den afstand van eenig buiten ons zonnestelsel ge- 

 legen hemelligchaam te bepalen. Thans kent men den afstand van 

 een aantal dier zoogenaamde vaste sterren , zoo ver van ons verwijderd , 

 dat men genoodzaakt is in de snelheid des lichts eenen nieuwen maatstaf 

 te zoeken om eenigermate aan de verbeelding te hulp te komen. 



In de eigenlijke Natuurkunde treden ons niet minder gewigtige 

 ontdekkingen te gemoet. Ik behoef slechts de woorden «photographie" 

 en «elektro-telegraphie" uit te spreken om u dadelijk twee der 

 schoonste uitvindingen van den lateren tijd voor het geheugen te 

 roepen, uitvindingen die, inzonderheid de laatste, tevens het bewijs 

 leveren , hoe een zorgvuldig , proefondervindelijk onderzoek der natuur- 

 verschijnselen , aanvankelijk slechts vermeerdering van kennis ten doel 

 hebbende, ten slotte leiden kan tot de belangrijkste praktische toe- 

 passingen, terwijl tevens een geheel nieuw onderdeel der Natuurkunde, 

 de leer van het elektro-magnetisme namelijk, daaraan zijn ontstaan te 

 danken had. 



Doch grepen deze uitvindingen krachtig en weldadig in het maat- 

 schappelijk leven in, de geest, die naar eenheid streeft, vindt geene 

 geringere voldoening in de uitkomsten van andere onderzoekingen , die 

 hem in de geheele natuur een groot, innig zamenhangend geheel doet 

 kennen , waarin elk verschijnsel het gevolg is van een of meer vooraf- 

 gaande verschijnselen , en alle verschijnselen gezamenlijk slechts eene 

 enkele oorzaak hebben, die, honderdvoudig gewijzigd, zich dan eens 

 als warmte, dan eens als licht, dan weder als geluid , als elektriciteit , 

 als magnetisme of diamagnetisme , als aantrekking of afstooting, als 

 werktuigelijke of als scheikundige kracht , of eindelijk als leven open- 

 baart, met één woord: als bewegingen, welke alle naar vaste wetten 

 en in vaste maat uit elkander ontstaan en in elkander kunnen over- 

 gaan. Zoo heeft men reeds een diepen blik geslagen in het innige 

 wezen der natuur, en zijn de zekere grondslagen gelegd, waarop latere 

 geslachten veilig kunnen voortbouwen. 



Bij het begin van dit tijdperk waren de Sterre- en Natuurkunde 



