238 OVER DE NATUURLIJKE GESTELDHEID DER LIGCHAMEN, 



kometenligchaam door de zonnewarmte was afgescheiden, af te stooten. 

 Maar een aantal waarnemingen, met de meeste naauwkeurigheid verrigt, 

 hebben bewezen , dat men , ook als men een zeer groot aantal licht- 

 stralen door middel van eene lens in één punt vereenigt , nooit eene 

 beweging verkrijgt , die men aan de afstootende kracht der zonne- 

 stralen zou moeten toeschrijven. 



Anderen nog schreven de vorming der kometenstaarten toe aan de 

 afstootende kracht, die de zonneatmospheer zoude uitoefenen op de 

 atmospheren der kometen, die zich met die der zon vermengen of 

 althans haar zeer nabij komen. Maar de vooronderstelling , dat twee 

 atmospheren , met elkander vermengd of elkander aanrakende , op elk- 

 ander eene afstootende kracht zouden uitoefenen , is geheel in strijd 

 met de ons bekende natuurwetten en zou bovendien ook niet vol- 

 doende zijn om het meest karakteristieke in de gedaante en rigting 

 der kometenstaarten te verklaren. 



De massa der kometen schijnt uiterst gering te zijn. Men kan dit 

 opmaken uit den onmerkbaren invloed , dien zij op de planeten uit- 

 oefenen , wanneer zij in de nabijheid van dezen komen. De komeet 

 van 1770 stond, toen zij op hare grootste nabijheid tot de aarde ge- 

 komen was, slechts zes malen verder dan de maan van haar af. 

 Laplace heeft toen opgemerkt , dat de aantrekking van de aarde 

 alleen den duur van haren omloop twee dagen vertraagde; en toch 

 had de aantrekking der komeet op de aarde geen merkbaren invloed. 

 Was deze komeet in massa aan onze aarde gelijk geweest , dan zoude 

 zij volgens de berekening der sterrekundigen de aarde zoo verre uit 

 hare baan getrokken en digter bij de zon gebragt hebben , dat het 

 jaar daardoor voor alle volgende eeuwen , bijna drie uren zoude zijn 

 ingekort. En toch hebben de naauwkeurigste waarnemingen bewezen, 

 dat het jaar na die ontmoeting in 1770 geene enkele sekonde korter 

 is geworden. De massa van die planeet moet, hoe groot haar omvang 

 ook geweest is, zeker minder bedragen hebben dan het tienduizendste 

 gedeelte van de massa onzer aarde. Deze uitkomst verklaart , hoe 

 diezelfde komeet tweemalen het gebied van de Jupiter-manen heeft 

 kunnen doorgaan , zonder daarop de minste storing te veroorzaken. 



Daar de kometen hunne uitgerekte elliptische loopbanen in alle 



