310 WATER GELUIDEN OP BORNEO. 



afgekeurde Oost-Indievaarder) naar het oord hunner bestemming ge- 

 gaan ! Want het is nog slechts sedert 4 jaren , dat een der stoom- 

 booten van de firma cores de vries, die nagenoeg de eenige ver- 

 snelde gemeenschap tusschen de zoo uitgespreide stations van den 

 archipel daarstellen, de brieven en koopwaren in eenige dagen maan- 

 delijks daar aanvoert. Welke ontwikkeling geschiedt er zonder schok- 

 ken ? Sedert den opstand van Bandjermasin in 1859 is die plaats in 

 ontwikkeling vertiendubbeld ! Was er juist de moord van een 40tal 

 nijvere burgers toe noodig om het leven van de ambtenaren op die 

 plaats meer dragelijk, hunne verbanning minder pijnlijk te maken, de 

 beschaving van eene veelbelovende natie sneller te doen toenemen , 

 onze houding waardiger, ons bestuur krachtiger en voorzigtiger te 

 maken ? Toch niet ; wij mogen ook hierin niets zien dan de wet der 

 noodzakelijkheid, die ons ten tweeden, ja ten honderdsten male op 

 nieuw bedreigt met dezelfde straf, als we de lessen van voorheen ver- 

 geten en niet handelen na rijpe waarneming en beraad. 



Om tot ons onderwerp terug te komen , wil ik zeggen, dat, ofschoon 

 ik een tamelijk groot deel van Zuid-Borneo te water of te voet heb 

 doorreisd, ik zou vreezen niets merkwaardigs tot de beschrijving van 

 Borneo toe te voegen te hebben, behalve eene kleine omstandigheid; — 

 en zelfs daarvan ben ik niet zeker dat ze niet reeds vroeger is toe- 

 gelicht. Professor veth's uitstekend werk over Borneo op de plaat- 

 sen zelve nalezende , vond ik daarin verhaald van geluiden , die men 

 in de grootste rivier der Westkust van Borneo > de rivier van Pon- 

 tianak, hoort. Wat daarvan was, werd niet toegelicht. Laat ik 

 kortelijk meêdeelen, wat ik daarvan vond. Pontiandk beteekent geest, 

 en misschien heeft de rivier haren naam aan dit Koor van Brumstim- 

 men te danken. Want de Dajak doet voor den Hindoe niet onder. 

 Even als deze namelijk, gevoelt hij zich steeds te midden van eene 

 rijke omgeving van geesten onder verschillende gedaanten. 



Zooals alle weinig ontwikkelde menschen en volken, acht hij zich 

 de hoofdpersoon in de wereld en gelooft vast, dat die geheele wereld 

 slechts bezig is om (o nacht der onkunde , bij ons gelukkig onmogelijk 1) 

 hem alleen te leiden, te voeden en te beschermen. De maan, de 

 wolken, de regen, de wind, een of ander geluid in het bosch , de 



