WATERGELUIDEN OP BOKNEO. 3ll 



vlugt van een' vogel enz. is voor hem het bewijs van de openbaring 

 eener godheid , die zijn bestaan geheel aan het zyne toewijdt , oplet- 

 tend hem nagaat en overal waar ze gevaar voor hem bespeurt , hem 

 waarschuwt en de toekomst voorspelt. Onbeschaafde volken zijn 

 egoïstisch als kinderen. Wezenlijk, de eigenlijke beschaving begint 

 eerst, als men een deel van dat egoïsme weet af te staan. 



Het zou dus ook geen wonder heeten, als de Dajaks geesten erkend 

 hadden in de watergeluiden; ik heb hen er wel naar gevraagd, doch 

 ze hadden te veel achterdocht om zich veel uit te laten. Ze wilden 

 hun land niet verlaten , beschouwden het als het beste van allen en 

 gaven ons in alles gelijk. De Maleijer te Pontianak zegt : Het 

 zeewater vecht met het zoete water. Bij den opkomenden vloed be- 

 kampt de opstijgende zoute stroom inderdaad den neêrdalenden rivier- 

 stroom. Het woord bakalaï = vechten moet hier eenigzins in ruimen 

 zin opgenomen worden. 



Voor verschillende beteekenissen heeft zulk eene arme taal als de 

 Maleische slechts één woord. En zoo begreep het ook een uitleg- 

 ger, die meende, dat de schuring en vermenging van zoet en zout 

 water bij den vloed geluiden zou voortbrengen. 



Behalve dat dit geene verklaring mag heeten, spreekt het feit reeds 

 genoeg , dat op vele plaatsen onder dergelijke omstandigheden zoo 

 iets niet wordt waargenomen, en dat, zooals men later zal zien, het 

 geluid voorkomt daar , waar geen zout water zich bij het zoete mengt. 

 Ik neem liefst woordelijk over, wat ik in 1860 en 61 op de plaats 

 der waarneming zelve (d. i. op verschillende rivieren van Borneo en 

 Soematra) opteekende. 



In April 1860 lag het ijzeren oorlogsstoomschip Madóera op de 

 rivier Kapoeas voor de hoofdplaats der Westerafdeeling van Borneo , 

 Pontianak (dezen naam draagt de rivier hier en daar ook). Ik merkte 

 toen het volgende op: het meest hoort men de geluiden in de 

 rivier tijdens den vloed en hoog water. Bij vollen vloed ontbreken 

 ze nimmer. Men hoort ze nu eens oppervlakkiger, dan weer dieper; 

 ze schijnen met bewegingen van verschillende snelheid van het eene 

 punt naar 't andere te gaan en soms rustig op eene plaats te blijven. 

 Men kan ze 't best vergelijken met het geluid van metalen snaren, 



