WATERGELUIDEN OP BORNEO. 313 



den vloed de rivier instroomt, worden eerst de onderste lagen daarin 

 met het zoute water gevuld, omdat dit, door zijn gehalte aan zouten, 

 zwaarder is en eerst later bij den sterksten vloed is alle water in de 

 rivier brak of zout. Voor men dus in den stroom aan de oppervlakte 

 des waters terugvloed bemerkt, bestaat die toch reeds dieper. 



Den volgenden dag hoorde men het geluid te 1 uur. De tijden van 

 ebbe en vloed zijn hier zeer weinig bekend. Zooveel is zeker, dat 

 men het altijd eenigen tijd vóór den vloed bemerkt , als de opper- 

 vlakte nog eb vertoont. Den 10 Aug. begon het weer te 1 uur. 

 Men ving toen een' gelen visch , die wel iets van den blaasvisch (een 

 giftige visch uit de familie der Gymnodonten) had, dien men aan de 

 Kaap de Goede Hoop vindt. Den 13 Aug. was te 1 uur de vloed 

 geëindigd; het was stil water; één' enkele brommende stoot werd er 

 toen gehoord, 't Was alsof de laatste zeevisch de rivier , waarin het 

 zoete water nu weer de overhand kreeg , zijn' afscheidsgroet toewierp 

 en vertrok. Hetzelfde kan men zich misschien juister denken van de 

 riviervisschen , die het zeewater voor 't laatst voelden of jagt maakten 

 op een achtergebleven zeevisch. 



Den loden: geluiden te 2 uur, meer dan één uur nadat het schip 

 voor den vloed zwaaide; men hoort weer niet één plotseling algemeen 

 geluid, maar een gebrom digt bij, dan lange stilte, nu weer gebrom 

 digt bij , gevolgd door een dergelijk ver verwijderd , op eene derde 

 plaats, totdat deze zich tot een koor vermenigvuldigen. Met de sloep 

 tijdens het einde van den vloed rivieropwaarts roeijende , (het was op 

 de Kapoeas bij Pontianak) , voer ik ter hoogte van den Landakmond 

 over brommende individu's heen , die hier en daar verspreid waren. 

 Na den vloed eindigt het geluid gewoonlijk ; het zinkt naar de laagte 

 weg. (Zijn de riviervisschen naar de oppervlakte gekomen om het 

 zout water te ontvlugten, dat het onderdeel der rivier vult?) Evenzoo 

 hoort men het in 't begin van den vloed van diepere lagen des waters 

 oppervlakkiger worden, waardoor het duidelijker en luider wordt. 



Den 6 September was het schip in geene drie etmalen voor den 

 vloed gezwaaid, zoo zwak was deze; het geluid was dan ook ondui- 

 delijk (laag in de onderstroomen) en scheen van slechts weinige 

 individu's afkomstig. In het laatst dezer maand bleef het weg , terwijl 



