OVER VERSTEENINGEN. 359 



het ontstaan van versteeningen: zij veranderen mossen , stroo, struiken 

 en takken in kalk- en kwartsmassa's. Kalk en kwarts zijn de best 

 bekende en meest aanwezige stoffen, waardoor andere dingen ver- 

 steend worden. Doch ook zijn vele in de aardlagen begravene been- 

 deren en schelpen in metaalmassa's en vele plantendeelen in aardpik- 

 houdende massa's, gelijk steenkool, veranderd, en niet zelden zijnde 

 vormen van boomstammen zeer volkomen in zandsteenlagen bewaard 

 gebleven. Wij kunnen hier niet uitvoerig spreken over de vele wijzen , 

 waarop bewerktuigde overblijfselen in de aardkorst bewaard blijven , 

 maar willen toch met een enkel woord melden , hoe de meest gewone 

 omstandigheden zijn, waaronder dat bewaard blijven plaats heeft. Eene 

 schelp bij voorbeeld wordt begraven in eene kalkhoudende slijklaag, 

 en bestaat op dien oogenblik uit koolzuren kalk en een weinig dier- 

 lijke stof. Blijft zij daarin begraven , dan hebben er weldra schei- 

 kundige veranderingen plaats, de dierlijke stof wordt ontleed, zij 

 verdwijnt in den toestand van gas , en hare plaats wordt door kalk 

 ingenomen. Als er eene ijzeroplossing in het slijk aanwezig is, zal 

 de zwavelwaterstof, die door de verrotting der dierlijke stof ontstaat, 

 zich verecnigen met het ijzer, en de schelp zal omkorst worden met 

 glinsterende pyrieten of kristallen van zwavelijzer. Wordt de geheele 

 kalkachtige slijkmassa in een kalkgesteente veranderd , dan zal ook de 

 schelp mede hard en steenachtig worden, maar zal toch tevens hare 

 gedaante behouden, ja zelfs de fijnste groetjes en verhevenheden harer 

 oppervlakte blijven vertoonen. Nu kan het gebeuren , dat er koolzuur- 

 houdend water in het kalkgesteente dringt: de schelp zal geheel en 

 al opgelost worden en er zal slechts eene holte overblijven van vorm 

 volkomen gelijk aan de schelp. Dan kan er weder iets anders ge- 

 schieden , kwartshoudend water kan door de poriën van het gesteente 

 dringen en de holte zal geheel gevuld worden met kwarts. En zoo 

 als zij met kwarts gevuld kan worden, kan het ook gebeuren met 

 gekristalliseerden koolzuren kalk, met zwavelijzer, ja zelfs met een 

 zacht kleiachtig bezinksel, dat tot poeder gewreven kan worden. Al 

 die veranderingen nu zijn mogelijk en komen zelfs zoo dagelijks voor, 

 dat zij bij alle palaeontologen bekende dingen zijn; en gelijk het met 

 eene schelp gaat, gebeurt het eveneens met eene tand, een been, een 



