OVER VERSTEENINGEN. 363 



kon maken. De gelijkheid dier voorwerpen met schelpen enz., 

 zeiden zij , is niet wezenlijker dan de illusiën , die ons soms in de 

 vormen der wolken torens, kasteelen , schapen enz. doen zien. 



Olivier van cremona is een der eersten, die dit klaarblijkelijke 

 dwaalbegrip verdedigde. Vreemd is het , dat het nog in het begin 

 der XVIII e eeuw, in 1726, bestreden moest worden, hoewel ten 

 gevolge van eene grove dwaling, die een gevolg was van eene 

 mystificatie. Zij bestond hierin: Een jezuit, rodrich geheeten, 

 liet eenige nagemaakte fossilen maken en die in de aarde begraven. 

 Zij werden door jongens opgegraven en gebragt aan prof. behringer, 

 te Wurzburg, die hen voor echt aannam en eene dissertatie schreef 

 om hen te verklaren. Dat boek van behringer is onder anderen in 

 Teyler's bibliotheek te Haarlem aanwezig, en in het paleontologische 

 museum van die zelfde stichting vindt men eenigen der nagemaakte 

 fossilen van behringer. 



Maar eindelijk dwong de kracht der waarheid de geleerden om 

 de fossilen te houden voor hetgeen zij werkelijk zijn, en tengevolge 

 daarvan ging men weldra trachten om verklaringen te geven. Zoo 

 beweerde andrea mattioli, dat de fossilen ontstonden ten gevolge 

 van zekere materia pinguis of vette stof, die door de hitte in gisting 

 werd gebragt. Door zijne eigene waarnemingen was het hem geble- 

 ken , dat poreuze ligchamen, zooals beenderen en schelpen, zeer wel 

 in steen veranderd konden worden , omdat zij doordringbaar waren 

 voor hetgeen hij het «steenvormende vocht" noemde. Sommige ge- 

 leerden, zooals rümphius, tournefort en camerarius , dachten, dat de 

 vormkracht , nisus formativus, der natuur, die verborgene en geheim- 

 zinnige magt, waaraan men toenmaals de generatio sponlanea toeschreef, 

 ook wel gedaanten van schelpen in gesteenten kon scheppen, even 

 goed als op de aarde of in de wateren. Dezelfde oorzaken, die de 

 moleculen noodzaken zich te rangschikken om de verschillende voor- 

 werpen der levende natuur te vormen , schenen voor die natuurkun- 

 digen ook zeer wel in staat te zijn om in het binnenste der gebergten 

 steenachtige moleculen te noodzaken zich te rangschikken tot gefigu- 

 reerde steenen. Plot verdedigde die ideën nog in 1677, en de 

 groote geleerdheid van pallopius in anatomie en physiologie belette 



