WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 39 



den koperen ring geleid, de magneetstaaf een zekeren hoek met de horizontale 

 doet inaken. Om deze aanwijzing regtstreeks te doen zijn is deze boog niet 

 in graden of veelvouden daarvan, maar naar de tangenten verdeeld, zoodat 

 een hoek van 10 daarop niet beduidt een waarvan het gradental, maar een 

 waarvan de tangens tienmaal grooter is dan van dien , die tot eenheid is aan- 

 genomen. Daar nu het bewijs, waardoor men aantoont dat hij eene tangenten- 

 boussole de stroomsterkte evenredig is aan de tangens van den afwijkingshoek , 

 ook hier letterlijk van toepassing is , als men daarbij slechts het woord : 

 aardmagnetisme, door: zwaartekracht vervangt, en daar bovendien door het 

 plaatsen van de magneetstaaf boven het vlak van den ring het beginsel van 

 GAUGAIN is toegepast , zoo mag men gerust aannemen dat binnen de grenzen 

 van juistheid, die dit werktuig vereischt en waarvoor het vatbaar is, de 

 stroomsterkten door de afwijkingen regtstreeks worden gemeten. 



Om die aanwijzingen op een afstand voor velen te gelijk zigtbaar te doen 

 zijn , is voor eenheid van de tangens op eene lijn boven den cirkelboog een 

 centimeter genomen. Men zou die veel kleiner kunnen nemen en dan aan 

 naauwkeurigheid winnen, vooral bij geringe stroomsterkten, maar aan gemakke- 

 lijkheid van aflezing verliezen, terwijl bovendien door verplaatsing van het 

 tegenwigtje de gevoeligheid van het instrument binnen genoegzaam wijde 

 grenzen kan worden veranderd om bij geringere stroomsterkten zeer meetbare 

 afwijkingen te verkrijgen. 



Als het bewegingsvlak der magneetstaaf niet regthoekig op den magnetischen 

 meridiaan is geplaatst, dan werkt de staaf als een inclinatienaald en de wijzer 

 staat dus niet vertikaal. Maar het is gemakkelijk om in de nabijheid van het 

 werktuig eene andere magneetstaaf zoo op de tafel te leggen , dat zij deze 

 storing opheft. 



Betrekkelijk de werking van dezen toestel wil ik alleen dit zeggen. Wan- 

 neer alles zoo geregeld is, dat de stroom van eenig galvanisch element, als 

 het zonder anderen uitwendigen wederstand alleen door den geleidring van 

 het werktuig en een paar dikke roodkoperdraden gesloten wordt, den wijzer 

 4 afdeelingen doet afwijken — een BUNSEN-element van weinig meer dan een 

 palm hoogte kan dit zeer gemakkelijk doen — dan vergrooten 2, 5 of 4 der- 

 gelijke elementen nevens elkaar , dus kool aan kool en zink aan zink verbon- 

 den , die afwijking bijna in reden van hun aantal , terwijl bij eene verbinding 

 van hetzelfde of een nog grooter aantal elementen achter elkaar, zink aan 

 kool , zink aan kool , enz. , de afwijking naauwelijks merkbaar wordt vergroot. 

 Heeft men echter een genoegzamen wederstand in den stroomkring van een 

 element gebragt om de stroomsterkte tot op b. v. | te doen dalen, dan ver- 

 toont de wijzer bij de eerstgenoemde verbinding van 4 of meer elementen een 



