98 DE ATJTOGENESIS. 



nemen , evenwel , daar dehéeain's arbeid niet van eenige wijdloopigheid 

 vrij te pleiten is, met eenige bekorting en onder zelfstandig gebruik 

 maken van de bouwstoffen , die ik zelf bad verzameld en gedeeltelijk 

 reeds in bet Bijblad had medegedeeld. 



In bet begin schrijft de menschelijke geest steeds een verschijnsel toe 

 aan die oorzaak , die hem toeschijnt dat 't meest onmiddellijk dat ver- 

 schijnsel te weeg brengt. Het schijnt hem toe — het kan hem niet 

 anders toeschijnen — dat de zon in het oosten opgaat en in het westen 

 nederdaalt; hij Tcan dus niet anders meenen, dan dat de zon zich be- 

 weegt om de aarde , en dat de aarde , waaraan hij volstrekt geene be- 

 weging waarneemt , stilstaat. Zoo zagen de menschen , dat elke verrot- 

 ting vergezeld ging van het ontstaan van kleine dieren en planten ; zij 

 konden dus niet anders dan besluiten, dat deze dieren en planten uit 

 verrotting werden geboren. Men bleef zelfs — en dit is geen wonder — 

 niet bij de inderdaad waargenomene feiten staan ; de verbeelding kwam er 

 bij in het spel. In de zeventiende eeuw kon van helmont nog schrijven : 

 „Het zuiverste bronwater, gedaan in een vat dat doortrokken is met 

 den reuk van giststoffen, wordt schimmelig en brengt wormen voort. 

 De stank, die uit den bodem der moerassen oprijst, teelt kikvorschen, 

 bloedzuigers en planten. Hol een gat uit in een tigchelsteen , doe er 

 gestooten basilicum-kruid in , plaats er een tweeden steen op , zoodat het 

 gat volkomen gesloten is , leg dan de twee steenen in de zon , en , na 

 verloop van eenige dagen , zal de geur van de basilicum , hier als gist- 

 stof werkende, het kruid in ware scorpioenen doen veranderen." Yer- 

 derop leert van helmont het middel om muizen te doen ontstaan; 

 anderen geven de middelen aan de hand om het slib der moerassen 

 of het water der rivieren kikvorschen of alen te doen voortbrengen^). 



Zoodanige dwalingen, zulke grove misslagen moesten weldi'a ver- 

 dwijnen voor den geest van onderzoek , die zich in de achttiende eeuw 

 van Europa meester maakte. Maar, indien het al gemakkelijk was 

 om iedereen te overtuigen, dat een pak vuil linnen geene muizen 

 teelt ; indien eedi , door vleesch vóór de verrotting met gaas te over- 

 dekken , aantoonde , dat , daar de vliegen er nu geene eijeren in kon- 

 den leggen, er ook geene maden meer in ontstonden; indien o.a. la 



') Ik herinner mij , dit schrijvende , een heer , die eene palingkweekerij wilde 

 aanleggen , waairin hij de zoogenaamde aaltjes , in aftreksels en in azijn voorhanden, 

 tot groote alen wilde opvoeden, en die met pogingen daartoe veel geld zoek bragt. 



