liV2 WAT (»>'S DE Z<)N>fR<rRALKN BBENWEN. 



begrijpen wat , kan men niet beter doen naar ik meen , dan zich zelven 

 afvragen wat geschieden zal bij de mededeeling van beweging , die nog 

 geene trilling is. Een steenblok worde getroffen door den slag van een 

 hamer. De ondervinding leert, dat het daardoor in trilling geraakt. 

 Maar nu neme men in plaats van een hamer een scherpe beitel en 

 treffe het steenblok daarmede , digt bij den kant , met dezelfde 

 kracht als in het vorige geval. Het zal daardoor, ja, ook in trilling 

 geraken , maar veel minder luid en duidelijk dan te voren. En geen 

 wonder. Een aanmerkelijk deel der kracht, die in het vorig geval 

 alleen tot het voortbrengen van trillingen diende , heeft nu gestrekt om 

 de deeltjes van het ligchaam vaneen te scheiden: er is door den beitel 

 een stukje afgeslagen geworden. Zoo ook wordt een deel der kracht , 

 die de warmte- of lichttrillingen te weeg brengt , verbruikt , deze houden 

 op als zoodanig te bestaan , wanneer daardoor een ander mechanisch 

 effekt wordt veroorzaakt. Vele en zeer duidelijke voorbeelden zijn daar- 

 van bekend, die men vroeger niet verklaren, maar slechts door een woord 

 aanduiden kon , hetwelk dan in de oogen van velen voor eene ver- 

 klaring doorging : men zeide in zulk een geval , dat er wannte gebonden 

 werd. Als aan water al meer en meer warmte wordt medegedeeld — 

 ik gebruik hier de gewone uitdrukking en zal dit ook in 't vervolg doen , 

 omdat zij de kortste is en omdat dit niet schaadt als men toch , eens 

 voor al , weet wat men daaronder te verstaan heeft — dan komt er 

 spoedig een oogenblik , waarop het schijnt , dat het water geen warmte 

 meer opnemen kan : het wordt niet wanner , niettegenstaande het met 

 veel warmere ligchamen , met een gloeijend ijzer b. v. in aanraking is 

 en daaraan , zooals duidelijk blijkt , warmte onttrekt. Waar blijft deze 

 dan ? Zij wordt nu verbruikt , als warmte vernietigd , in een ander 

 mechanisch effekt omgezet ; in het van elkander en van de overige 

 losrukken namelijk van die waterdeeltjes, welke wij, in al grooter en 

 grootere hoeveelheid , naarmate de verwarming verder voortgezet wordt , 

 in een gansch anderen toestand, niet als op elkaar gepakte deeltjes van 

 vloeibaar water , maar als omstreeks zeventien honderd maal verder 

 van elkaar zich bevindende deeltjes van water damp weervinden. In 

 dagelijksche bewoordingen gezegd : de warmte wordt verbruikt om het 

 water te doen verdampen. 



Op dezelfde wijze en om dezelfde reden wordt ook wannte verbruikt 

 bij den overgang van een vast ligchaam tot eene vloeistof — bij het 



