136 "VVAT ONS DE /50XNï:ir:?TKALEiX BREXGEX. 



wind. Behoef ik hier nog te herinneren wat wind is — slechts eene 

 beweging in de lucht — en hoe die beweging veroorzaakt wordt? 

 Men weet het immers, door niets anders dan doordat de aardbol en 

 dus ook de dampkring op de eene plaats veel sterker dan op de andere 

 door de zonnestralen wordt verwarmd. De lucht op die plaats wordt 

 door die verwarming uitgezet, meer dan de omringende op koudere 

 plaatsen en daardoor ligter dan deze. De koudere, zwaardere lucht 

 nu drukt de warmere , ligtere naar boven , zooals een stuk gewoon 

 hout, dat een eind weegs onder water is gedompeld, door het water 

 naar boven wordt gedi'ukt, omdat het ligter is dan dit. De koudere 

 lucht stroomt, terwijl de warmere aan hare drukking gehoorzamende 

 opstijgt , van ter zijde toe , en dit is het, wat over eene gansche aard- 

 streek voortgeplant met allerlei wijzigingen in rigting en kracht, daar 

 als wind voelbaar wordt. Dus zonder uitzetting der lucht geene op- 

 stijging daarvan en dus geen wind ! Maar om zich te kunnen uitzetten 

 en dus de gansche luchtmassa, die van boven of daarop drukt, als 't 

 ware te kunnen optillen , om dien aanmerkelijken werktuigelijken arbeid 

 te verrigten , moet de lucht warmte verbruiken , zonder die warmte 

 zou deze arbeid niet kunnen voortgebragt worden. En deze wordt aan 

 de lucht door de zonnestralen geleverd. De wind wordt dus door de zon 

 veroorzaakt ; het is de kracht der zonnewarmte , welke onze molens drijft 

 en in orkanen opgehoopt den menscli sidderen doet. 



Hetzelfde geldt voor de kracht van stroomend water. Die kracht , 

 welke wij in waterraderen van verschillenden aard en vorm opvangen 

 om haar tot allerlei doeleinden te bezigen , ^dndt hare naaste oorzaak 

 in het feit, dat eene vloeistof, op een schuin gelegen vlak, door de 

 zwaartekracht gedwongen wordt zich steeds naar de laagste plaats te 

 begeven. Stroomen en rivieren ontstaan op de bergen, het water vloeit 

 van daar naar de vlakten en in zee. Doch om dit te kunnen doen 

 en daardoor kracht uit te oefenen, moet het op de bergen gebragt en 

 als het naar zee gestroomd is , daar weder gebragt , dat is op nieuw 

 tot dezelfde hoogte als te voren opgeheven worden. En nu, wat heft 

 het op , wat is dus de eigenlijke bron van het kolossale arbeidsver- 

 mogen , dat in het gansche stroomgebied der rivieren voorhanden is en 

 waarvan nog slechts een zoo klein deel der menschelijke industrie ten 

 baat komt? Men weet het al wederom, 't is de warmte der zon, die 

 het water uit de laagte in damp verandert , die daartoe — wij heb- 



