140 WAT ONS DE ZONNESTRALEN BRENGEN. 



vangen, weder brj de verbranding ontwikkelen, Verbrandings warmte is 

 zonnewarmte , vroeger in de brandstoffen vastgelegd en nu weder te 

 voorschijn komend. 



Vroeger vastgelegd. Bij dit hout misschien voor tien of twintig jaren, in 

 den turf voor eenige eeuwen welligt ; in den steenkool , dien wij branden . . 

 wie zal het ons zeggen voor hoeveel honderde eeuwen ! Middellijk of regt- 

 streeks zijn alle brandstoffen , die ons warmte en licht geven , uit planten 

 ontstaan , uit wat wij nu hebben leeren beschouwen als de voorraadschuren , 

 waarin de warmte en het licht der zon worden opgezameld om, jaren en 

 eeuwen daarna , ten dienste van den mensch weder afgegeven te worden. 

 Alle JcunstwomiiQ en kunstlicki hebben met het daglicht denzelfden oor- 

 sprong: zij zijn van de zon afkomstig. 



En dus ook is het de zon , welke door hare warmte de bron is der 

 reuzenkracht , die onze stoomwerktuigen ontwikkelen. Yan windkracht en 

 waterkracht en stoomkracht is zij het , van welke kracht op aarde, van welke 

 beweging, van welke levensuiting is zij het niet? Levensuiting, 't Was niet 

 zonder doel dat ik dit woord hier gebruikte. Het herinnert den lezer en mij 

 aan hetgeen nog aan ons onderzoek ontbreekt. De beweegkracht en dus de be- 

 weging van levende wezens , van menschen en dieren , van waar deze ? 



Ik zou misbruik moeten maken van des lezers aandacht — moet ik niet 

 zeggen , nog meer dan ik 't reeds deed — indien ik deze vraag uitvoerig en 

 grondig hier trachtte te beantwoorden. Gelukkig dat althans voor dit ant- 

 woord en tot eene aanwijzing van den weg, waarlangs men daartoe gekomen 

 is, de vermelding of herinnering van eenige weinige feiten voldoende kan zijn. 



Ten eerste dan. De mensch en zeker alle hoogere diersoorten, waarschijn- 

 lijk dus in den uitgestrektsten zin des woords elk dier, verbruikt, verteert 

 warmte bij elke beweging, die hij volbrengt, als hij daarbij eenigen weder- 

 stand overwint , als hij daardoor arbeid verrigt. De dagelijksche ondervinding 

 schijnt het tegendeel te leeren. Door beweging te nemen, verwarmt men 

 zich. Zou dit slechts schijn zijn , zooals zooveel , dat met ons gevoel van 

 warmte en koude in verband staat ? Gewis niet , men kan op onbedrie- 

 gelijke wijze deze warmteontwikkeling aantoonen. "Wie lust heeft om zich 

 hiervan te overtuigen en een thermometer bezit , zou den bol daarvan op 

 zijn arm kunnen plaatsen en zich overtuigen , dat hij merkelijk rijst, dus 

 dat er duidelijk warmte ontwikkeld wordt, als de waarnemer eenigen tijd 

 achtereen den arm uitstrekt en weder buigt. Maar dit gedaan hebbende , zou 

 hij die proef kunnen herhalen met eenig zwaar ligchaam in de hand , dat hij 



