WAT 0M!< PK ZOXNKSTKALKN BREXC+EN. 111 



telkens bij die beweging moest opheffen , dus terwijl hij bij die bewegingen 

 arbeid verrigt. Eu dan zou hij zien , dat de thermometer minder rees 

 dan vroeger , ten blijke dat nu een gedeelte van de warmte des ligchaams 

 tot het voortbrengen van dien arbeid verbruikt werd. Door deze en 

 dergelijke proefnemingen is het buiten twijfel gesteld, dat in het 

 dierlijk ligchaam , evenals in een stoomwerktuig , warmteverbruik eene 

 noodzakelijke voorwaarde is tot het voortbrengen van werktuigelijken 

 arbeid, dat dus ook in ons ligchaam het arbeidsvermogen uit warmte 

 ontstaat. 



Ten tweede. Het dierlijk ligchaam ontvangt de warmte die het verbruikt 

 niet als zoodanig van buiten af , maar ontwikkelt deze zelf. Waaruit ? 

 Uit het voedsel ongetwijfeld ! De stelregel , dat wie niet werkt niet eten 

 zal , lijdt , als hij omgekeerd wordt althans , zeker aan geene uitzonderin- 

 gen. Wie niet eet , kan niet werken. En dit niet , zooals men gewoonlijk 

 meent , enkel omdat een gemis aan voedsel den dood zou ten gevolge heb- 

 ben, maar omdat dit gemis een gemis is aan wat de warmte aanbrengt, die 

 warmte, welke bij het „werk" in arbeid moet worden overgezet. Maar hoe 

 ontstaat de warmte uit het voedsel ? Wanneer wij ons herinneren , wat 

 zoo even is gezegd aangaande het ontstaan van warmte bij de verbranding , 

 dan kunnen wij deze vraag beantwoorden. De dierlijke warmte , even als 

 de verbrandingswannte , ontstaat uit en door scheikundige werkingen , uit 

 en door de verbinding, welke verschillende stoffen onderling aangaan in 

 ons , in het dierlijk ligchaam , die zij aangaan, terwijl het voedsel , zooals 

 wij het noemen, verteerd wordt. En welke stoffen , zou men kunnen vra- 

 gen , zijn er nevens andere , nevens de eigenlijke voedingsstoffen , in het 

 voedsel voorhanden , geschikt en bestemd om door hare verbinding met 

 eene andere in ons ligchaam warmte te ontwikkelen ? Stoffen , in zooverre 

 aan onze brandstoffen volkomen gelijk , dat zij voornamelijk uit kool en 

 waterstof bestaan. En waannede verbinden zich deze om warmte te ont- 

 wikkelen? Met de zuurstof uit de lucht, die wij inademen , volkomen 

 als bij de Axrbranding. En , laatste maar voor ons doel meest belangrijke 

 "\Taag , hoe komen deze stoffen in ons voedsel ? In het plantenvoedsel 

 zonder twijfel uit de planten , waarvan dit afkomstig is. En in het 

 dierlijk voedsel , in vleesch en vet ? Men heeft slechts te bedenken , 

 dat die dieren , welke aan de vleeschetende ten voedsel strekken , zelve 

 plantetend zijn, om overtuigd te worden, dat diegene onder de voedings- 

 stoffen , welke voornamelijk bestemd zijn om warmte te ontwikkelen , 

 ten slotte alleen in de planten haren oorsprong hebben. 



