IETS OVEK LICHT. 17') 



branden ^). Ook suiker in den kop der pijp gedaan geeft ons hetzelfde 

 verschijnsel ^) , maar is minder geschikt voor de proef , omdat die eene 

 zeer volumineuse kool geeft , welke de opening der pijp zeer spoedig 

 verstopt. Steenkoolgruis zou ons eene gewone gasfabriek in miniatuur 

 doen daarstellen, en geeft alweder hetzelfde resultaat, maar vereischt 

 eene sterker hitte , waarbij de pijp ligtelijk springt of de kleiprop zich 

 te veel zamentrekt en daardoor uitvalt. 



Keeren wij na deze uitwijding tot de gasfabrieken terug. 



Aldaar worden in groote ijzeren retorten steenkolen gedaan , die 

 altijd vochtig of met water vermengd zijn ; deze massa wordt door 

 verhitting in groote vuren op zeer hooge temperatuur gebragt en buiten 

 toetreding der dampkringslucht ontleed , grootendeels in ligt en zwaar 

 koolwaterstofgas (de gassen, die wij zagen dat hoofdzakelijk lichtgevende 

 zijn). Deze nu op haren weg zoo veel mogelijk van vreemde bijmeng- 

 sels en nevenproducten door drooge destillatie ^) gezuiverd , worden in 

 de gazometers , — dat zijn groote metalen vergaarbakken , zóó ingerigt , 

 dat hare ruimte zich regelen kan naar de ontwikkelde kwantiteit gas , — 

 opgevangen en van daar uit door talrijke kanalen en buizen overal 

 in de steden en woningen aangevoerd. Het gas dus, dat uit de openin- 

 gen der branders te voorschijn komt , is hetzelfde als dat , wat onmid- 

 delijk uit de pit eener kaars in den donkeren kegel ontstaat ; maar 

 terwijl het laatste vrij aan de lucht wordt geboren , dus ook onmid- 

 delijk zich met die lucht verbinden kan , wordt in de fabriek de lucht 

 afgesloten, totdat wij dat gas ter verlichting verlangen. De drukking, 

 waaraan de gasmassa in de gemelde gashouders onderworpen is, maakt, 

 dat die alle buizen geheel vult, en altijd tegen de kraan der branders 

 aanstaat. Zoodra wij nu die kranen openen, komt de donkere gaskegel 

 met lucht in aanraking ; de eerste hooge temperatuur moeten wij daar- 

 aan mededeelen door het met een vlammetje aan te steken , maar is 

 ook eens een gedeelte gas op die temperatuur gebragt, dan gaat de 



') Het stoken vau gas uit olie is enkele malen in het groot in praktijk gebragt , 

 doch heeft niet opgenomen wegens de groote kostbaarheid; naar wij meenen is o. a. 

 de Domkerk te Utrecht vroeger met zulk gas verlicht. 



^) Broodsuiker (rietsuiker) bevat 12 deelon koolsof, 11 waterstof en U zuurstof 

 (C'2 ri" O"). 



^) Zoo noemt men de bewerking, waarbij vaste stoffen buiten toetreding der lucht 

 en zonder toevoeging van water worden ontleed , waarbij dan altijd vloeistoffen en 

 dampen overgaan (destilleren). 



