196 OVER DE VEKTRAGINGEN IN HET SMELT- , VRIES- EN 



ééne bijzondere omstandigheid is ontdekt , die daarop invloed uitoefent. 

 Deze bestaat in de drukking, waaronder zich de ligchamen bevinden. 

 Voor diegene , welke zich bij het vast worden uitzetten , zoo als dit 

 het geval is bij het bevriezen van het water , daalt het smeltpunt 

 naarmate de drukking toeneemt , terwijl het omgekeerd rijst bij andere, 

 die bij het vast worden inkrimpen. 



De kennis van dezen invloed der drukking is geheel van de laatste 

 jaren ; wij zijn haar verschuldigd aan den Engelschen natuurkundige 

 j. THOMSON , die hem reeds vooraf uit de theorie der omzetting van 

 de warmte in mechanisehen arbeid had voorspeld. Ingevolge zijne 

 proeven daalt het smeltpunt van het ijs ruim j\ (0,129) graad Celsius bij 

 eene drukking van 16,8 atmospheren. Door de aanwending eener verba- 

 zende drukking, op ruim 13000 atmospheren geschat, heeft mousson het 

 smeltpunt van het ijs doen dalen tot 18 graden onder nul , dat is onder den 

 warmtegraad, die het smeltpunt bij de gewone drukking is. Het rijzen van 

 het smeltpunt door de drukking bij de stoffen, die bij het vast worden 

 inkrimpen , is door bunsen bij de spermaceti en de paraffine aangetoond. 



Vóórdat deze invloed was bekend geworden , en terwijl ten aanzien 

 van het vries- en kookpunt reeds lang was bewezen , dat deze niet 

 onvoorwaardelijk vast en onafhankelijk van omstandigheden waren , 

 meende men dit laatste derhalve integendeel voor het smeltpunt ge- 

 heel te mogen aannemen. Hierop was onder anderen het voorschrift 

 gegrond om bij de vervaardiging der schaal van eenen thermometer 

 het nulpunt te bepalen , door den bol te plaatsen in smeltend ijs , 

 en niet in bevriezend water. Men gevoelt echter, dat voor deze en 

 de meeste andere toepassingen , waarbij de stoffen onder de gewone 

 drukking verkeeren , het smeltpunt nog even onvoorwaardelijk vast 

 gebleven is. 



Ten aanzien van het vriespunt is reeds een groot aantal jaren geleden 

 aan fahrenheit gebleken , dat het water tot zelfs op 12 graden onder 

 nul vloeibaar kan blijven. De hiertoe vereischte omstandigheden zijn 

 volkomen rust en afsluiting van de buitenlucht , hetzij dat het zich in 

 een luchtdigt gesloten vat bevindt , hetzij dat het bedekt is door eene 

 laag olie. De eerste voorwaarde onderstelt niet alleen, dat het vat niet in 

 de minste beweging gerake , maar bovendien dat men de massa langzaam 

 van onderen naar boven af koele , ten einde geene stroomen in het water 

 te doen ontstaan. Is het water luchtvrij , dan bevriest het gemakkelijker 



