KOOKPUNT DEK LIGCHAMEN , ENZ. 107 



en is het dus veel moeijelijker dit tot zooveel graden onder nul vloeibaar 

 te houden. 



Een dergelijk vloeibaar gebleven water bevriest oogenblikkelijk , wan- 

 neer men er het een of ander vast ligchaam , een metaaldraad , een stukje 

 hout, doch vooral een stukje ijs, mede in aanraking brengt. Meestal 

 geschiedt dit echter slechts gedeeltelijk, en zetten zich snel meer en meer ijs- 

 kristalletjes om het ingebragte stukje aan. Hetzelfde is het geval , 

 wanneer men door eenen schok het water in trillende beweging brengt , 

 waarbij men de ijsnaaldjes snel ontstaan en in allerlei rigtingen door 

 elkander ziet heenschieten. Bij dit bevriezen rijst een in het water ge- 

 plaatste thermometer snel tot juist nul graden, het vriespunt onder de 

 gewone omstandigheden , door het op nieuw ontstaan van de warmte , 

 welke bij het smelten verdwijnt. 



Dat luchtvrij water niet zoo gemakkelijk vloeibaar blijft, ziet men b. v. 

 aan de bekende waterhamers , de aan de lamp toegeblazen glazen toe- 

 stellen , waaruit men door koken van water de dampkringslucht heeft 

 uitgedreven. Daalt namelijk in het kabinet van physische werktuigen, 

 waarin zij stil aan den wand hangen , des winters de temperatuur slechts 

 even onder nul , dan ontstaan er veeltijds dadelijk een groot aantal 

 ijsnaaldjes in , op het oogenblik dat men ze aanvat en het water in be- 

 weging stelt. 



Lost men het een of ander zout , zoo als keukenzout , salpeter , glauber- 

 of wonderzout (zwavelzure soda) enz. , in water op , dan kan men het , zoo 

 als bekend is , daaruit laten kristalliseren, of door het water langzamerhand 

 weder te laten verdampen , of door zooveel van het zout in heet water op 

 te lossen als dit opnemen kan , door het dus met zout te verzadigen , en de 

 oplossing vervolgens langzaam te laten bekoelen. Deze tweede methode 

 steunt op de eigenschap van een groot aantal zouten om in grootere hoeveel- 

 heid op te lossen in heet dan in koud water; en bij het afkoelen zet zich 

 derhalve hetgeen niet opgelost kan blijven weder in den vasten toestand af. 

 Men kan de lagere temperatuur , waarop dit afzetten begint , weder 

 een vriespunt noemen , en bovendien is het bevriezen van water insgelijks 

 niets anders dan kristalliseren. Eeeds lang is nu eveneens het merkwaardig 

 feit bekend , dat bij een aantal zouten dit vast worden weder vertraagd 

 wordt en dikwijls in het geheel niet geschiedt , en wel door den invloed van 

 omstandigheden , die in groote mate met de zoo even vermelde van het 

 water zelve overeenkomen. Verreweg het sterkst vertoont zich het verr 



