KOOKPUNT DEE LIGCHAMEN , ENZ. 201 



zaak van het eensklaps kristalliseren dan ook zelfs niet met eenige 

 waarschijnlijkheid bekend. Hetgeen de omstandigheid , dat reeds vooraf 

 in het vocht aanwezige vaste ligchamen na de bekoeling onwerkzaam zijn 

 geworden , reeds had doen vermoeden , namelijk dat deze niet door zich 

 zelve werken , maar door iets hetwelk op hunne oppervlakte aanwezig is 

 en bij de verhitting der ligchamen verwijderd of onwerkzaam gemaakt 

 wordt , bleek nu vooreerst werkelijk het geval te zijn. De volgende proeven 

 toonen dit nog nader aan. 



Hangt een metaaldraad aan eenen katoenen draad , die met ecne prop 

 boomwol is omgeven , slechts eenige oogenblikken in den hals van de kolf, 

 terwijl het vocht nog kookt (waarbij de boomwolprop buiten op den hals van 

 de kolf ligt) , steekt men daarop den prop in den hals en laat het vocht be- 

 koelen , terwijl de metaaldraad in den hals blijft hangen , dan kan men 

 later door eene schuinsche helling van de kolf het vocht met dien draad 

 in aanraken brengen zonder dat eenige vastwording intreedt. Ligt de 

 metaaldraad slechts korten tijd weer in de buitenlucht , dan brengt hij 

 in het vocht gestoken dadelijk weer vast worden voort. Verhit men een 

 puntigen metaaldraad slechts eenige oogenblikken in eene spiritus-vlam 

 en boort men hem daarop snel door de boom wol tot in de kolf , laat hem 

 aldaar eenigen tijd zitten tot dat hij geheel koud is geworden en schuift 

 hem vervolgens naar beneden tot hij in het vocht komt, dan brengt 

 hij niet de minste vastwording voort. Brengt men hem door den boom- 

 wolprop naar binnen, zonder hem verhit te hebben, dan doet hij het 

 daarentegen onmiddellijk verstijven. 



Dat de doorgang of, gelijk men het te regt noemt , het filtreren der bui- 

 tenlucht door boomwol deze buitenlucht insgelijks onwerkzaam maakt om 

 het vocht te doen vast worden , bewijst in de tweede plaats , dat het insge- 

 lijks niet de aanraking met de luchtdeeltjes zelve is , die het verschijnsel 

 voortbrengt , maar dat het andere en wel vaste deeltjes moeten zijn , welke 

 in den dampkring zweven en daarmede medegevoerd door de boomwol 

 teruggehouden worden , die dezen invloed uitoefenen. Welke deze vaste 

 deeltjes zijn, is niet bekend, maar het is in hooge mate waarschijnlijk , dat 

 zij tot het gewone stof of stuifsel van de lucht behooren , hetwelk er voort- 

 durend in milliocnen (en daaronder talrijke mikroskopisch kleine) deeltjes 

 in zweeft ; terwijl men bijna zou gaan vermoeden, dat het de zich daaronder 

 bevindende organische deeltjes zijn , omdat de verwarming, zoo wel van de 

 oppervlakte der vaste ligchamen , als van enkele lucht zelve (door b. v. 



