KOOKPUNT DER LIGCHAMEN , ENZ. 235 



b^. dat in weder andere gevallen het springen is zamengevallen met het 

 inpompen van versch water in den ketel , hetwelk natuurlijk weder zijn 

 gewoon luchtgehalte bevatte. 



Al deze omstandigheden sluiten zich in hooge mate aan de proeven van 

 DuroüB. in het klein. "Wanneer de ketel, buiten werking komende, gaat 

 afkoelen , dan koelt de damp boven het water meer af dan dit laatste , 

 vooreerst omdat de ketel van boven niet is ingemetseld , en ten tweede 

 omdat de capaciteit voor de warmte van het water zoo groot is. Het lang 

 gekookt hebbende en dus luchtarme of luchtvrije water geraakt derhalve 

 in dien nog heeten toestand onder verminderde drukking ; in plaats 

 van daardoor sterker te gaan koken, wordt zijn kookpunt vertraagd, 

 en of een schok of andere beweging, of vooral het openen der kleppen 

 of der stoombuis , waardoor de spanning thans eensklaps aanmerkelijk 

 afneemt, doet de vertraging ophouden en er volgt explosie. Vele ge- 

 vallen geven dan ook deze verminderde drukking in den ketel vóór 

 het springen aan. 



Zeer waarschijnlijk komen kleine vertragingen van dezen aard, die het 

 niet tot explosie doen komen , veelvuldiger voor , dan men zou vermoeden ; 

 dit moet en kan gemakkelijk worden aangetoond door de voortgezette waar- 

 neming der manometers gedurende het afkoelen. Een ingenieur , de heer 

 M. F. CHAVANNES-BUENAT , deelt hieromtrent het volgende mede : 



„Twee kleine ketels voor stoommachines van 4paardenkracht, die slechts 

 zeer weinig water konden bevatten en nagenoeg voortdurend moesten ge- 

 voed worden, verontrusteden mij eenigzins, waarom ik ze dikwijls des 

 avonds naging , als het vuur verminderd was. Daarbij heb ik den mano- 

 meter dikwerf eensklaps zien rijzen , nadat hij reeds meer dan ééne atmos- 

 pheer drukking gedaald was ; en eenmaal zijn zelfs met eenen stoot de 

 veiligheidskleppen opgeligt. Eenmaal heb ik midden onder het werk snel 

 het vuur laten verwijderen en den ketel goed sluiten, de vensters open 

 zettende om hem des te beter te doen afkoelen. Natuurlijk daalde hierbij 

 de manometer snel , maar daarop kreeg het kwikzilver plotseling een 

 sterken stoot opwaarts, terwijl de ketel en het water nog zeer heet 

 waren. Een ander maal heb ik dien stoot zien komen door eenen 

 hamerslag op den ketel." 



Kleine vertragingen zijn derhalve waarschijnlijk veelvuldig, groote ge- 

 lukkig zeldzaam , maar mogelijk ! 



Onder de gevallen , die zich , in hetgeen daarvan wordt opgegeven , het 



