58 ALBUM DER NATUUE. 



drie kometen een stelsel uitmaken , alsmede dat het gezamenlijke snijpunt 

 der loopbanen in de onmiddellijke nabijheid ligt van de ster , (in dit geval 

 y Hydri) , waarom de kometen hebben rondgeloopen , alvorens tot onze 

 zon te komen. Hg. 



Persoonlijke fout. — Onder dezen naam is , gelijk men weet , het verschil 

 bekend , dat tusschen de astronomische tijdsbepalingen door onderscheidene 

 personen van een en hetzelfde verschijnsel gedaan steeds bestaat , en dat 

 somtijds tot meer dan 1 sekonde kan bedragen. Wolp , astronoom aan 

 het Parijsche observatorium , heeft zich tot taak gesteld de oorzaak der 

 afwijking op te sporen en verslag gegeven van zijn onderzoek in eene ver- 

 handeling, welke door le vekeiee, , met grooten lof, aan de Fransche 

 Akademie in hare zitting van 19 Junij j.1. is aangeboden. 



In de eerste plaats heeft wolf een toestel zoodanig ingerigt , dat , 

 wanneer hot beeld van een verwijderd en ronddraaijend voorwerp voorbij 

 den draad van een kijker gaat , op hetzelfde oogenblik die voorbijgang 

 door een chronograaph wordt geregistreerd. Hierbij werd dan de waar- 

 neming door het oog vergeleken en zoo de hoegrootheid der persoonlijke 

 fout bepaald. Het bleek daarbij , dat deze eigenlijk uit twee deelen be- 

 staat, namelijk dat hetwelk het gevolg is van de traagheid des waarne- 

 mers en dat hetwelk afhangt van de wijze , waarop de waarneming tot be- 

 wustheid wordt. Het eerste deel der fout kan door oefening overwonnen 

 worden , het tweede blijft altijd bestaan. "Wanneer de persoonlijke fout 

 zeer aanmerkelijk is , — zooals in het geval van bessel , die 1,22 sec. met 

 AB.GELANDEK, verschilde , — dan meent wolf , en le verbier is van hetzelfde 

 gevoelen , — dat de oorzaak ten deele in een verschil van de wijze van 

 tellen moet worden gezocht. 



Men had vroeger getracht de persoonlijke fout te verklaren door den 

 tijd, dien de mensch behoeft om een gezigtsindruk en een gehoorsindruk 

 te vergelijken. Volgens wolf is die verklaring onjuist. Ook dan wanneer 

 men de gehoorswaarneming buitensluit , maar het tikken der sekonden 

 vervangt door elektrische vonken , die het veld des kijkers voorbygaan , 

 blijft dezelfde persoonlijke fout bestaan. Dit was ook het geval , wanneer 

 men het secondetikken verving door kleine schokjes aan de hand mede- 

 gedeeld. 



Wolf besluit daarentegen uit zijne proef- en waarnemingen , dat de per- 

 soonlijke fout (namelijk dat gedeelte hetwelk overblijft , nadat de traagheid 

 der perceptie door oefening overwonnen is) moet worden toegeschreven aan 

 de voortduring der lichtindrukken op het netvlies. {V Institut , 1865 , p. 194). 



Bij deze gelegenheid herinneren wij , dat reeds vroeger (in 1863) door 

 den hoogleeraar kaisek een zeer vernuftige toestel om de grootte der per- 



