VERANDERING DER LUCHTSGESTELD- 

 HEID IN NOORD-EUROPA; 



DOOR 



H. C. van HALL. 



In een onlangs uitgekomen werkje van Dr. fr. helms, getiteld der 

 Obstbau in den KüstenMndern der Nord- und Ostsee , Stade 1860, komen, 

 in de Inleiding , eenige beschouwingen voor , die ons de aandacht ook 

 van den Nederlandschen lezer allezins waardig voorkomen. 



De schrijver meent, dat, met het jaar 1857 , eene , wettigt langdurige, 

 verandering in de luchtsgesteldheid van het Noorden van Europa ge- 

 komen is, na een 450 — 500 jaren geduurd hebbend koud tijdperk. 

 Hij toont aan, dat van het jaar 650 tot 1350 onzer tijdrekening, ook 

 in de Noordelijkste landen van Europa, boven 50° N. breedte, een 

 veel zachter klimaat geheerscht heeft dan ongeveer 700 jaren vroeger 

 of 500 jaren later. De Romeinen vonden, 60 jaren vóór Christus, 

 het Noordelijk deel van Gallië en voor een deel ook Duitschland on- 

 uitstaanbaar koud. Maar karel de groote, 800 jaren later dan 

 caesar levende, liet op zijne vele landgoederen, zelfs Noordelijker 

 dan Aken en ten Noorden en Oosten van den Beneden-Rijn , niet 

 alleen wijnbergen aanleggen en de fijnste steenvruchten , maar zelfs 

 amandelen en vijgen-boomen planten, en dat instreken, waar zij thans 

 niet meer gedyen. Ja, zelfs nog 200 jaren later, van het jaar 1000 

 tot 1100 ongeveer, breidde zich de teelt der Ooftboomen, ook de 

 wijnbouw, door geheel Noordelijk Duitschland uit tot aan de woud- 

 streek bij den Weichsel. Men kweekte den wijnstok niet slechts als 

 leiboom, maar ook aan staken op de heuvels, men maakte er wijn 

 van, ja bewaarde den wijn van de beste jaren, die met den ouderdom 

 beter werd en dit nog tot bij Mariënburg aan den Weichsel. Op vele 



