46 WIND VORMINGEN. 



van 't water min of meer brak is , te huis behooren ; maar onder de 

 duinen met dezelfde schalen van weekdieren , die thans op onze kusten 

 leven, de onuitputtelijke bron dier duizenden karren schelp, waarmede 

 aanhoudend onze kalkovens en onze wandelpaden voorzien worden. 

 Op dit zeezand, in de diepe binnenzee, heeft zich zeeklei (z') neder- 

 gelegd, zooals die tegenwoordig nog in het IJ bezinkt; terwijl wij aan 

 onze kusten klei vinden , als die der schorren in Zeeland , welke be- 

 zinkt op de bij ebbe droogloopende banken. De binnenzee is vervol- 

 gens van de zee afgesloten geraakt, is met zoetwaterplanten begroeid 

 die zich tot veen (l) vervormd hebben, en op dat veen is een bosch 

 opgegroeid , waarvan wij thans de boomstammen in groote hoeveelheid 

 in deze veenen aantreffen. Door dit veenbosch heeft zich een Rijnarm, de 

 tegenwoordige Kromme Rijn, eenen weg gebaand, en deze heeft daarop 

 zijne slibbe (r) uitgebreid ; te gelijker tijd echter waren ook de dui- 

 nen (d) bezig te ontstaan, of liever ter dezer plaats, als zandstuivin- 

 gen , bezig met landwaarts in te stuiven , en daardoor werden alle 

 gronden, die tot dusverre gevormd waren, overdekt. 



Het kampen van de rivier met het zand, dat haar eindelijk den 

 mond stopte , is hier duidelijk te herkennen , doordien er zoowel ri- 

 vierklei onder als ook op het duinzand voorkomt. In het duin zelf 

 vindt men eindelijk zeer dikwijls overstoven veentjes, welke zich in 

 duinpannen gevormd hebben. Men behoort deze wel te onderschei- 

 den van de gewone algemeen onder het duin voorkomende lage venen , 

 die zeer dikwijls nog te zamen hangen met de aan den binnenvoet 

 der duinen liggende venen. 



Eene dergelijke ligging hebben ook de gronden in het Westland , 

 waar de Maas verrigt heeft wat bij Leyden de Rijn heeft gedaan. 



De zeeduinen worden dus , naar hun eerste ontstaan gewone zand- 

 stuivingen , maar een groot onderscheid tusschen beide gronden bestaat 

 er in hunne zamenstelling. De gewone zandstuivingen bestaan uit 

 zuiver zand , de zeeduinen daarentegen bevatten kalk , die van ver- 

 gruisde schelpen afkomstig is en meestal zal. hun een weinig keuken- 

 zout niet ontbreken. Zooveel ijzer als het zand der zandstuivingen 

 of der heidevelden, waarop deze ontstaan zijn, bevat, buitendien, het 

 duinzand niet; en vandaar dat men hier, bij ontginning, veel minder 



