54 OVER DE VERDEDIGTNGS- EN AANVALSWERKTUIGEN DER MENSCHEN, 



slechts sporen, hier zijn het de krachtigste drijfveren zijner hande- 

 lingen; doch — haasten wij ons er bij te voegen, want wij vreezen 

 den toorn onzer tweehandige lezers en vooral lezeressen, — gelukkig 

 dat zedelijkheid en godsdienstzin, onbekend bij de dieren, bij den 

 mensch ten breidel strekken aan te groote zelfzucht. En wat den 

 laatst opgesomden dierentrek: wreedheid, betreft; gelukkig dat deze 

 zelden tot den karaktertrek van den mensch behoort, meestal het 

 gevolg is van een overspannen toestand, en alzoo tot de ziekelijke 

 afwijkingen mag gerekend worden, behalve bij de lieve kleinen, die 

 er niet altijd van zijn vrij te pleiten en de verweektst opgevoede 

 somtijds wel het allerminst; doch gelukkig: »dat vergroeit." 



Hadden wij ons voorgesteld eene parallel te maken tusschen men- 

 schen en dieren , wij zouden ook nog wijzen op het bewaren van de 

 schatten door ervaring en nadenken van geslacht tot geslacht opge- 

 gaard, dat is: op de ontwikkeling van kunsten en wetenschappen, en 

 nog zoo vele andere zaken , strekkende tot verheerlijking van den 

 rnensch; maar om niet eigen lof te verkondigen en ons liever tot ne- 

 derigheid te stemmen , verwijlen wij bij voorkeur bij den eigenaardi- 

 ger] en reeds opgenoemden trek, onafscheidelijk van al wat mensch 

 heet: de zucht naar roem en aanzien, invloed en rijkdom, in onop- 

 houdelijken kamp bij den eenen met den vrijheidszin en de zelfverde- 

 diging van eigen leven en erf bij den anderen. 



Betreure zulk een toestand wie het wil ; dat vredevrienden het 

 bejammeren, dat dichters het bezingen met zoetsappige verzuchtingen, 

 als: »Och! waren alle menschen wijs"! enz. enz.: die toestand be- 

 staat nu eenmaal, hij bestond zoo ongeveer een 6000 jaar! en hij zal 

 blijven bestaan zoo lang de mensch menschelijke hartstogten en ge- 

 breken bezit, dat is: zoo lang de menschen op dit ondermaansche 

 hunne plaats niet aan volmaaktere en dan ook niet strijdende enge- 

 len zullen hebben ingeruimd. 



De beschaving moge de vormen wijzigen , kleinere twisten zeldzamer 

 maken en ze gemakkelijker met inkt in plaats van bloed beslechten ; 

 de wetenschap moge de wapenen verfijnen en de overwinning niet 

 aan den physiek of numeriek sterksten verbinden; oorlog beschouwen 

 wij niettemin als een onafscheidelijk gevolg der menschelijke natuur; 



