58 OVER DE VERDEDIGINGS- EN AANVALSWERKTUIGEN DER MENSCHEN , 



kruid. De ontsteking van dezen inhoud geschiedt door eene in de 

 granaat ingedreven houten buis, waarin een kanaal met eene langzaam 

 brandende compositie. Deze compositie, door de vuurwerkers sas 

 genoemd, ontbrandt bij het wegschieten uit het kanon, en de inhoud 

 van de granaat doet zijne werking bij het doel. 



In plaats van één enkelen kogel schoot men ook wel bussen weg, 

 gevuld met tal van kleine kogels, die, door het verbrijzelen van de 

 bus in de ziel, zich vóór het stuk verspreidden, dit zijn de thans nog 

 gebruikelijke kartetsen, ook wel schroot of blikken doozen genoemd. 

 Doch genoeg reeds om te doen zien , hoe vruchtbaar de nieuwe uit- 

 vinding, buskruid, kanonnen en geweren was, in varianten op het 

 thema: «vernielen om te behouden en te beschermen". 



Men schoot nu verder, ja! maar naauwkeuriger dan met pijl en 

 boog, voorzeker neen ! Het aantal moest dus de naauwkeurigheid 

 vergoeden, en zoo gebeurde het dan, dat men na de meeste veldsla- 

 gen bij het opmaken der balans tot de slotsom kwam, dat voor eiken 

 gevelden vijand een standbeeld kon opgerigt worden uit het op hem 

 afgeschoten lood; dat is, dat elk hunner zijn gewigt aan lood kostte! 

 Dit verdroot de krijgslieden, zij moesten zich beladen met lood en 

 kruid, 't was kostbaar en vermoeijend, daarbij gaf het aanhoudend 

 missen aan elke tegenpartij meerder moed. 



Al spoedig was men er dus op uit om naauwkeuriger te schieten. De ge- 

 leerden berekenden de kogelbanen, maar de kogels volgden die 

 banen slechts zeer ten naastenbij. Van alles werd er beproefd 

 en zoo kwam men er, onder allerlei grillige invallen, ook 

 toe om de ziel der geweren niet meer glad te maken , maar 

 ze in doorsnede de gedaante van eene ster te geven. Men 

 maakte er namelijk inwendig regte groeven in , en daar dit 

 weinig of niets baatte, sneed men die groeven hellend als een 

 schroefdraad, kurketrekkersgewijs in , fig. 1. Om den kogel 

 te noodzaken die trekken te volgen bij het wegschieten en 

 de wrijving te verminderen, wikkelde men hem in een vetlap 

 of pleister. Al vooruitgaande moest hij dus tevens draaijende 

 den loop verlaten. Wèl moest de kogel nu door een stamper 

 Fig. l. en hamer in de ziel gedreven worden; maar 't hielp toch; 



