62 OVER DE VERDEDIGINGS- EN AANVALSWERKTUIGEN DER MENSCHEN, 



over den kogel, en even als een billardbal, die boven het middelpunt 

 gestooten wordt, gaat de kogel al ronddraaijende vooruit. De verdere 

 botsingen en schuringen in de ziel veranderen of wijzigen die rond- 

 wenteling ; — welk een ruim veld alzoo voor allerlei wisselvalligheden ! 

 Maar zelfs al was de kogel volmaakt glad en passende in den loop, al was 

 de wenteling in den loop weggenomen door het persen van den kogel in 

 regte trekken, dan nog zal hij in de lucht op allerlei grillige wijzen wentelen. 

 Om zich hiervan te overtuigen, late men slechts een bal vrij vallen 

 van eene eenigzins aanzienlijke hoogte, na aan het onderste punt wat 

 vet of lampenzwart te hebben gedaan. Zeer zelden slechts zal de bal 

 met dat gemerkte punt op den bodem vallen. En het is ook natuurlijk: de 

 zwaartekracht werkt loodregt in de rigting van het zwaartepunt , maar de 

 wederstand van de lucht zal door den minsten luchtstroom, door ongelijk- 

 heden van het oppervlak of afwijkingen van de volkomene bolvormige 

 gedaante, iets meer zijdelings en zelfs niet altijd zuiver loodregt tegen- 

 werken. Bij het vallen wordt de kogel dus aan de eene zijde meer 

 vertraagd dan aan de andere , en de bol moet al vallende wentelen ; en , 

 eens aan het wentelen , wordt de luchtwederstand nog onregelmatiger. 

 Men zal bij het nemen dezer proef bespeuren , dat het niet volkomen 

 gelijktijdig loslaten der vingers, die den bol omklemmen, een grooten in- 

 vloed uitoefent op de rigting der ronddraaijingj iets dergelijks heeft dus 

 ook plaats bij de minste ongelijke schuring van een kogel, zelfs zonder 

 speelruimte weggeschoten. Zulk een kogel moet dus al voortgaande rond- 

 draaijen, de rigting dezer ronddraaijing is niet te voorspellen en heeft 

 toch , zoo als wij nu nader zullen zien , een grooten invloed op de 

 baan, die hij doorloopt. 



Draait de kogel, die in de rigting van het pijltje wordt voorge- 

 schoten , b. v. in de rig- 

 ting door de pijltjes D 

 en D' aangewezen, dan 

 bevordert de beweging 

 van het oppervlak en wei- 

 ligt der mede ronddwar- 

 relende lucht het weg- 

 stroomen der luchtdeel- 

 tjes langs het oppervlak 



