74 OVER DE VERDEDIGINGS- EN AAN VALS WERKTUIGEN DER MENSCHEN, 



verdere sprongen maakt zonder om te kantelen; eindelijk beweegt hij 

 te langzaam , rolt of buitelt over den kop en blijft liggen. 



Nog eene voorname omstandigheid komt bij de baan der punt- 

 kogels in aanmerking, te weten: eene standvastige steeds naar de- 

 zelfde zijde gerigte afwijking, derivatie genoemd '). Reeds bij de proef 

 beschreven op bladz. 67 heeft men kunnen bespeuren, dat zoo de as 

 AS, fig. 6, van achteren wordt vastgehouden en men beproeft om 

 het vooreinde naar beneden te drukken, er eene zijdelingsche afwij- 

 king plaats heeft naar dezelfde zijde als die, waarnaar de onderkant 

 der schijf beweegt. Houdt men het asje bij S vast, en tracht men het 

 punt A omlaag te brengen , dan wijkt de toestel naar de andere zijde uit. 

 Welnu! deze afwijking, die wiskundig te voorspellen was, heeft ook 

 plaats bij den draaij enden kogel. De steun , door uwe hand gegeven 

 of in Fig. 7 door het voetstuk , wordt vervangen door den luchtwe- 

 derstand, die als eene on volkomene, maar toch werkzame ondersteu- 

 ning op den kogel drukt , terwijl de zwaartekracht of het gewigt des 

 kogels de punt S doet dalen als in Fig. 7. Bij vlakke bogen werkt 

 de wederstand der lucht bij den aanvang het sterkst tegen den voor- 

 kant des kogels, het is dus als of uwe hand het asje A S, Fig. 7, 

 bij S zwak ondersteunde. Bij steile bogen, en vooral in het dalende 

 gedeelte der 'baan, werkt de luchtwederstand voornamelijk op het bree- 

 dere achtereinde des kogels en zou er dus eene tegengestelde werking 

 moeten plaats hebben. Dit heeft dan ook werkelijk plaats , maar de 

 rotatie en dus de invloed daarvan op de derivatie is in het dalende 

 einde der baan gering geworden, en de eerst verkregene afwijking 

 was te groot , dan dat zij door deze later veranderde werking veel ver- 

 minderd zou kunnen worden ; de zin der totale derivatie hangt dus voor- 

 namelijk van de eerst verkregene af. Bij een getrokken kanon loopen de 

 trekken bijna algemeen als de draden eener gewone schroef; achter den 

 vuurmond geplaatst en met arendsoogen begaafd, zou men dus den kogel 

 zien bewegen als de wijzers van een uurwerk, de sterkste of eerste 

 derivatie heeft dan ook werkelijk altijd regts plaats en blijft steeds regts. 



') Wij volgden bij de behandeling van dit punt de theorie ontwikkeld door den 

 Sardinischen overste di san roberti , te vinden in een uitmuntend opstel over de baan 

 der roterende projectielen, opgenomen in het Journal des armes spéeiales , 18-59. 



