82 OVER DE VERDEDIGINGS- EN AANV ALS WERKTUIGEN DER MENSCHEN , 



die lengte moet worden , daar de trekken anders te steil tegen de 

 beweging van den kogel in zouden loopen. 



Ook hier te lande is men er gelukkig in geslaagd om met betrek- 

 kelijk geringe kosten het oude bronzen geschut te trekken. Omtrent 

 de daarmede verkregene uitwerking bepalen wij ons tot de verzeke- 

 ring , dat wij aan onze naburen slechts de meer algemeene ingeno- 

 menheid met oorlogstuig en de algemeene belangstelling en toewij- 

 ding hebben te benijden. Eene opmerking, die in dit Album natuur- 

 lijk uit een zuiver ethnologisch oogpunt moet beschouwd worden. 



En nu aan het slot van dit , welligt te lang gerekt opstel gekomen , 

 rijst zeker bij vele lezers nog de vraag op : zullen de oorlogen nu al 

 of niet moorddadiger dan vroeger worden? En dan gelooven wij een 

 geruststellend antwoord te kunnen geven, wanneer men de zaak uit 

 een algemeen gezigtspunt beoordeelt. Want elk gevecht zal zeker op 

 zich zelf moorddadiger worden; door het juister treffen zullen zij ge- 

 troffen worden, dien men dit het meeste toewenscht: de aanvoerders, 

 de bevelhebbers; de krachtigste wapens, de torens en de koninginnen 

 van het schaakspel meer dan de pionnen. De gevechten zullen daar- 

 door spoediger beslist worden ; van weerszijden zal men het spel spoe- 

 diger moede zijn. De kavallerie en de artillerie zullen spoediger uit- 

 gespannen zijn; de zege zal, in één woord, spoediger dan vroeger 

 beslist zijn. Tachtig- en zelfs dertigjarige oorlogen zijn thans veel 

 minder waarschijnlijk geworden. De ellende, onafscheidelijk van lang- 

 durige oorlogen, verwoesting, achteruitgang, ziekten en armoede zul- 

 len dus eene mindere hoogte bereiken. 



De regt- en pligtmatige verdediging daarentegen van den vader- 

 landschen grond , zelfs tegen overmagtige vijanden heeft stellig gewon- 

 nen bij de verbetering der vuurwapens; althans in zulke landen, waar 

 onverschilligheid, weerzin in alles wat naar ligchaamsoefeningen en 

 wapenhandel zweemt, of kinderachtige vrees voor den gemeenzamen 

 omgang met vuurwapens niet den boventoon uitmaakt, of waar in- 

 wendige verdeeldheid niet een achteruitgang van het normale karak- 

 ter van het ras aanduidt. Immers al ontbreekt de speciaal krijgskun- 

 dige opleiding, die onontbeerlijk is voor hen, welke de eigenlijke krijgs- 



