HET KEUKENZOUT. 105 



dampen, maar ook, onder den vorm van kleine druppels, veel van de 

 oplossing weg, en de zeer uitgebreide oppervlakte van den takken- 

 wand maakt dat verlies nog al aanzienlijk. 



Een zeer merkwaardig gradeerwerk vindt men te Schönebeck bij 

 Maagdenburg. De gradeerwand is 6000 voet lang , en daardoor wordt 

 elk jaar gemiddeld 13000 last zout geleverd. Bij sommige inrigtingen 

 wordt door een windmolen, die boven het gradeerwerk is geplaatst, 

 de pekel naar boven in den genoemden bak C gebragt. 



Het graderen heeft het voordeel, van niet alleen de oplossing meer 

 te concentreren , zij wordt er ook scheikundig zuiverder, en dus het 

 te winnen zout gezonder door. Want de zoutbronnen bevatten niet 

 alleen opgelost keukenzout , zij dragen ook met zich mede koolzuren- 

 en zwavelzuren kalk oi' gips, ijzeroxyde , magnesia enz. Van die 

 verschillende ligchamen worden sommigen eer dan het zout afge- 

 zet of gekristalliseerd. De gips bij voorbeeld is moeijelijk in water 

 oplosbaar, en heeft dus veel vocht noodig om opgelost te blijven. 

 Bij de verdamping ontstaat er dus weldra, door gebrek aan vocht, 

 onopgelost gips in de oplossing, en deze slaat aan de doornstruiken 

 neder. Zoo gaat het ook met den kalk, die dubbel koolstofzure kalk 

 is. Door de groote uitbreiding en verdeeling toch van de oplossing 

 over de struiken, vervliegt de helft van het koolzuur, en de kalk, 

 alzoo enkel koolzure kalk geworden, is niet meer oplosbaar, en zet 

 zich aan het rijswerk af. Met het koolzure ijzeroxydule is het even- 

 eens gesteld. Het koolzuur , waardoor het oplosbaar was , verdwijnt , 

 en nu slaat het als ijzeroxyde- hydraat neder. 



Door dit een en ander ontstaat rondom de takken eene steenachtige 

 massa, eene korst, ongeveer gelijksoortig aan die, welke men in 

 Karlsbad bij den Sprudel aantreft. Daar heet die steen sprudelsteen 

 in de gradeerwerken doornsteen. In Karlsbad geschiedt de vorming 

 van den steen slechts daarom spoediger , omdat het kokend hotte 

 water veel meer kalk kan opgelost houden dan koud water , bij de 

 verkoeling zet zich dus aanstonds de steen af. Die stof is voor 't overige 

 zonder waarde. 



Wij moeten nu tot de beschouwing van eene andere bezigheid 

 overgaan. 



