IN HET HARTZ GEBERGTE. 263 



• 



scheiding tusschen de beide genoemde gedeelten is de Broeken, zoo- 

 dat de Opper-Hartz ten noordwesten , de Beneden-Hartz ten zuidoosten 

 van dien berg ligt. De Opper-Hartz, het kleinste gedeelte, heeft 

 eene gemiddelde hoogte van 2000 voet ; de Beneden-Hartz , die veel 

 grooter is, slechts eene van 1500 voet. Dit verschil van hoogte doet 

 zich onmiddellijk waarnemen aan den plantengroei , daar het geboomte 

 in het eene genoemde gedeelte meest uit naaldhout bestaat , terwijl 

 het andere gedeelte met loof- of bladgeboomte bezet is. In de dalen 

 heeft de Hartz heerlijke weiden , waar talrijke kudden een overvloedig 

 voedsel vinden ; de graanbouw is er onbeduidend en bepaalt zich 

 bijna alleen tot een weinig haver en rogge, hoewel men zich in den 

 Beneden-Hartz sedert eenige jaren meer op den landbouw is gaan 

 toeleggen. Van veel meer belang is er de boschbouw ; tot het Han- 

 noversche alleen behooren omtrent 250,000 bunders houtgewas. Men 

 vindt er overheerlijke eiken, beuken, berken en kreupelhout, terwijl 

 in de hoogere bergstreken zich statige pijnbosschen hemelwaarts ver- 

 heffen. De houtcultuur en houthandel maken dan ook een aanzienlijk 

 bestaanmiddel uit voor de inwoners, die, omtrent 70,000 in getal, 

 in 40 steden, dorpen en vlekken, behalve in de afzonderlijk staande 

 smelterijen, wonen. 



Doch een niet minder voornaam middel van onderhond zijn voor 

 den Hartz de rijke mijnwerken. De bergen namelijk , die ten deele 

 uit graniet , ten deele uit graauwacke bestaan , bevatten in deze laatste 

 grondstof eenen onmetelijken rijkdom van delfstoffen, als: goud, 

 zilver, koper, zink, ijzer, lood, bruinsteen, vitriool, zwavel, aluin, 

 arsenicum, graniet, porfier, lei, marmer, albast enz., terwijl men aan 

 de oostzijde , nabij Hartzburg , belangrijke zoutmijnen vindt. Al die 

 bergstoffen worden sedert vele eeuwen bearbeid ; zelfs weet men den 

 tijd niet op te geven, wanneer daarmede een begin gemaakt werd, 

 hoewel waarschijnlijk is , dat reeds in de X de eeuw de bergbouw zich 

 heeft ontwikkeld. Bekend is het, dat de Duitsche keizer dukaten 

 plagt te laten slaan »ex auro Hercyniae" (uit het goud van het Hercyni- 

 sche bosch), van hetwelk de Hartz een gedeelte was. Goud echter 

 wordt, en dat nog slechts in eene geringe hoeveelheid (jaarlijks 10 

 a 11 mark), gewonnen uit den Rammelsberg , aangaande welks groeven 



17* 



