IN HET HARTZGEBERGTE. 265 



andere bergstoffen hebben wij geene opgaven aangetroffen ; ook geene 

 aangaande het verschil tusschen de onzuivere en de zuivere winst en 

 dus hetgeen de bearbeiding der mijnen en de zuivering der metalen 

 kosten. Alleen aangaande den reeds genoemden Rammelsberg , die 

 goud, zilver, lood, zink, koper, zwavel, aluin en vitriool oplevert, 

 vonden wij aangeteekend , dat de jaarlijksche zuivere overwinst der 

 exploitage van dien berg 40,000 rijksdaalders (ƒ 107,550) bedraagt, 

 terwijl men berekent , dat er sedert de eerste ontginning eene waarde 

 van honderd millioen gulden uit is te voorschijn gebragt. 



Te Clausthal , de hoofdstad van den Hartz , te Lautenthal , te Al- 

 tenau en te Andreasberg vindt men de smelterij , waar het zilver wordt 

 gezuiverd en afgescheiden van het lood, waarmede het in de meeste 

 mijnen van het Hartzgebergte zoo innig verbonden is, dat het er met 

 veel kunst uit moet worden afgezonderd. De smelterij bij Clauslhal, de 

 oudst bekende, dagteekent van het jaar 1554. De omtrek van zulk 

 eene smelterij levert een treurig schouwspel des doods op : de plantengroei 

 is er geheel en al vernietigd door de vergiftige bestanddeelen der 

 rookkolommen, die uit de hooge schoorsteenen opstijgen, en niet min- 

 der door de zwavelachtige uitwasemingen der open loodsen, in welke 

 die metalen of andere mijnstoffen op roosterwerk liggen , om deze 

 te doen oxyderen. 



Het metaal, dat zich gemakkelijkst laat brengen tot den toestand, 

 geschikt om het ter verkoop aan te bieden, is het ijzer. Sommige 

 ijzersmelterijen vindt men te Lehrbach , aan den weg van Clausthal naar 

 Osterode en in de prachtige bosschen langs de glooijing van den 

 Iberg, nabij Grund ; maar de voornaamsten staan aan de oostelijke 

 zijde van den Bloksberg , rondom Elbigerode. Men rekent , dat tegen- 

 woordig jaarlijks voor bijna ƒ 800,000 aan gietijzer door de gezamen- 

 lijke ijzersmelterijen in den Hartz wordt geleverd. 



Wij zeiden zoo even, dat de houtcultuur mede een belangrijk be- 

 staanmiddel in dat gebergte uitmaakt. Die tak van nijverheid staat 

 insgelijks in naauw verband tot het mijnwezen. Tn de mijnen wordt 

 verbazend veel hout gebruikt tot stutten, terwyl men berekent, dat 

 jaarlijks minstens 200,000 kubiek el (Ned.) houtskool ten behoeve der 

 smelterijen worden gebrand. Men behoeft dan ook de bosschen slechts 



