IN HET HARTZGEBERGTE. 267 



en kerken van den Hartz toebehooren en aan geen verlies of schade 

 onderhevig zijn. 



De staat heeft van lieverlede de aandeelen der bijzondere personen 

 ingekocht en gaat daarmede nog steeds voort, zoodat de regten van 

 derden op vijf zilvermijnen, welke nog bestaan, na eenen betrekkelijk 

 niet langen tijd mede staatseigendom zullen geworden zijn. Intusschen 

 worden de aandeelen in de winst aan de regthebbenden uitgekeerd, 

 maar verder strekt zich ook het regt dier actiehouders niet uit; zij 

 hebben geen de minste inzage in het beheer en mogen zonder verlof 

 van de ambtenaren niet eens de mijn bezigtigen , die voor een zoo- 

 veelste gedeelte hun eigendom heet. Bij deze bezwarende omstandig- 

 heden komt nog , dat de staat eerst een tiende van de winsten aftrekt 

 voor de mijnkas, die den naam van tiendenkas draagt; voorts nog 

 een negende voor het onderhoud en waar het noodig is den aanleg 

 van waterleidingen ten behoeve der mijnen, en eindelijk bepaalt de 

 staat zelf den niet zeer hoogen prijs , waarvoor de aandeelhouders de 

 mijnstoffen moeten afstaan, namelijk: het zilver voor ƒ 18.75 het Ned. 

 pond , terwijl het voor ruim ƒ 28 in den handel gebragt wordt ; het 

 lood wordt hun slechts voor den halven prijs aangerekend ; bovendien 

 moeten zij het werkloon der meesters mijnwerkers betalen , en tot ver- 

 goeding voor dat alles hebben zij alleen hout en brandstoffen om 

 niet. — Waarlijk redenen genoeg om niet magtig veel tegen eenen 

 afkoop van staatswege in te brengen! 



De staat is dus de wezenlijke eigenaar der mijnen in den Hartz. 

 De staat alleen bestuurt alles, regelt het werkloon, bepaalt de arbeids- 

 uren, stelt den prijs en de voorwaarden van verkoop vast — dat zegt 

 met andere woorden : beschikt oppermagtig over het lot der inwoners. 

 Indien dit beheer plaats had bij vorm van gecentraliseerd bewind, 

 zou zulk een staat van zaken geheel onhoudbaar zijn ; maar het opper- 

 bewind is in zekeren zin een bewind in naam , en men kan naar 

 waarheid zeggen , dat de Hartz zich zelv' bestuurt. Zij die dat be- 

 wind in handen hebben, zijn geen ambtenaren, slechts te genaken 

 langs den weg van eene omslagtige correspondentie en omtogen met 

 het drievoudig kleed van onkunde, trotschheid en vormdienst; het 

 zijn mannen, levende te midden der werklieden, dikwijls onder hen 



