268 IETS OVER HET MIJNWEZEN EN DE MIJNWERKERS 



opgegroeid, die langzamerhand tot hooger zijn opgeklommen, maar 

 niet zonder van nabij te zijn bekend geworden met al wat hunne on- 

 derhoorigen te arbeiden en door te staan hebben. Er bestaat dien- 

 tengevolge tusschen de werklieden en hunne hoofden eene betrekking, 

 niets bezittende van de lasten eener ambtelijke ondergeschiktheid. In 

 de eenzame stilte van het gebergte nemen zeden en gewoonten als 

 van zelv' iets eenvoudigs , iets aartsvaderlij ks aan. Niet zelden hoort 

 men den gewonen groet: Glilok auf! het eerst uit den mond van den 

 opzigter en wordt die beantwoord door dengene, die haar volgens de 

 regelen van étiquette het eerst had moeten uiten. Men kan dan ook 

 onmogelijk eenigen tijd in den Hartz doorbrengen, zonder getroffen 

 te worden door de zachtzinnigheid, met welke de opzigters hunne 

 onderhoorigen behandelen , en de gehechtheid der laatsten aan de eersten. 

 Door deze onderlinge verhouding, door het bijna vaderlijke aan de 

 eene en het bijna kinderlijke aan de andere zijde wordt dan ook alles 

 weggenomen wat er hinderlijks en kwetsends zou zijn in de opper- 

 magt van den staat; maar daar is nog eene omstandigheid, die de 

 onderhoorigen vrede met die oppermagt doet hebben. Ieder leeft in 

 de vaste overtuiging, dat die oppermagt slechts werkzaam is in het 

 belang der inwoners van den Hartz. Men is er niet blootelijk op uit 

 om rijke overwinsten te storten in de Hannoveraansche schatkist ; men 

 bevlijtigt zich niet op dadelijke groote voordeden ; maar het hoofddoel 

 is, ieder jaar zooveel te winnen als noodig is om al de onkosten te 

 dekken en winst te verschaffen aan allen. Getrouw aan dit beginsel 

 bearbeidt men de mijnen met voorzigtigheid , ja men mag zeggen: met 

 langzaamheid. De rijkdom, dien het Hartzgebergte aan metalen bezit , 

 is niet onuitputtelijk; de ertsaderen zijn bijna alle bekend, zoodat men 

 weet , hoe ver zij zich uitstrekken en de voornaamste van hare ver- 

 takkingen alle onderzocht zijn. Er bestaat altijd hetgeen men zou 

 •kunnen noemen eene stelselmatige begrooting van den arbeid voor 

 eenige jaren, zoodat deze zich zelfs over eene halve eeuw vooruit 

 uitstrekt. Er bestaat dan ook een bepaald , met die berekeningen 

 overeenkomstig stelsel van mijngangen, zoodat men lang vooruit heeft 

 bepaald waar en wanneer het houweel van den werkman het erts zal 

 uitgraven. Ware het mijnwezen aan eene vereeniging van afzonder- 



