IN HET HARTZGEBERGTE. 271 



der zee ; rondom die stad vindt men hier en daar nog aardappelen- 

 teelt , maar hooger op treft men niets aan dan naaldhout en die 

 grassoorten, welke slechts op groote hoogte wassen en den grond als 

 met eenen somberen mantel bedekken ; hier en daar ontwaart het oog 

 groote hoopen zwarte turf, afgestoken in vierkante stukken, en luchtig 

 opgestapeld om te droogen. 



Doch wenden wij het oog af van die treurige, eentoonige natuur, 

 om terug te keeren tot de inwoners en den toestand te schetsen, die 

 voor hen voortvloeit uit de inrigting van hun maatschappelijk leven , 

 gelijk wij haar boven hebben beschouwd. Om dat met eenige juist- 

 heid te doen, moeten wij het oog vestigen op de bijzondere omstan- 

 digheden, welke een zoo zwaren en gevaarvollen arbeid vergezellen. 



De kinderen der mijnwerkers ontvangen in de scholen het eerste 

 onderwijs, terwijl hun het godsdienst- onderrigt door de leeraars, 

 genoegzaam allen tot de Evangelisch-Luthersche kerk behoorende , 

 gegeven wordt. Zij gaan des morgens uit om dikwijls eenen grooten 

 afstand naar het schoolgebouw af te leggen, en rustig stappen zij met 

 boek en lei onder den arm langs passen en kloven , waarbij het hun 

 is aan te zien , dat zij vroeg gewend worden aan het staan op eigen 

 beenen. Die kinderen brengen al hunnen tijd door in de school en 

 aan den huiselijken haard, of op weg tusschen beiden. De moeder 

 alleen is belast met de zorg voor de huishouding , en de vader komt 

 alleen van zijn werk of uit de mijn, ten einde eene rust te genieten, 

 die hem moet sterken tegen den volgenden arbeid, terwijl knapen en 

 meisjes spelen in de hut, of als de gure wind het toelaat, in hare 

 nabijheid. 



Maar weldra is die speeltijd voorbij. Naauwelijks heeft de knaap 

 zijnen veertienden jaardag achter den rug , of hij begint zijne leerjaren 

 aan den mond van den put, die naar de mijn leidt. In de ertsader 

 zijn de ertsen zelve doormengd met aard- en steenachtige zelfstandig- 

 heden en men kan het erts zelf niet uithouwen zonder die onbruik- 

 bare stoffen mede te nemen. Nu is het werk der kinderen , een voor 

 een de stukken te onderzoeken , die uit de mijn worden te voorschijn 

 gebragt ; zij moeten leeren op het oog al de mijnstotf'en te onderkennen 

 en de verschillende op verschillende hoopen te werpen , b. v. zilver- 



