278 IETS OVER HET MIJNWEZEN EN DE MIJNWERKERS 



zedelijkheid hebben; maar in den Hartz heerscht over het geheel 

 nog eene benijdenswaardige eenvoudigheid en ingetogenheid, door de 

 godsdienst verhoogd , zoodat men er meer voorbeelden aantreft van 

 gelieven, die eerst na jaren door den band des huwelijks vereenigd 

 worden , dan van kwade gevolgen eener verbindtenis , welke nog 

 wachten moet naar verlof tot den echt. 



Eene andere oorzaak van weinige toeneming der bevolking , en 

 daarmede tevens van de weinige talrijkheid der huisgezinnen , is gelegen 

 in de natuur der Hartzbewoners, die over het geheel niet sterk van 

 gestel zijn ; ten deele een gevolg van het gebrek aan krachtig voedsel 

 en ten deele van hunnen arbeid in de mijnen. Een langdurig verblijf 

 in die diepe spelonken veroorzaakt , in weerwil van alle voorzorgen 

 tot luchtzuivering, eenige ziekten en kwalen, inzonderheid in de 

 luchtpijp en de longen , terwijl zij , die in de zuiveringsplaatsen 

 en smelterijen werkzaam zijn , weder voor andere eigenaardige onge- 

 steldheden blootstaan. Ook heeft de snelle afwisseling van warmte 

 en koude eenen allernadeeligsten invloed op de gezondheid der werk- 

 lieden. Des winters hebben zij , dikwijls half naakt , voor den gloeij en- 

 den smeltoven gestaan en keeren niet zelden huiswaarts onder eenen 

 snijdenden sneeuwstorm. Voor zoo ver zij in de loodwerken arbei- 

 den , ademen zij deeltjes in, welker vergiftige eigenschappen algemeen 

 bekend zijn. Onder zulke omstandigheden kan het geen verwondering 

 baren , dat het gemiddelde cijfer van den ouderdom der mijnwerkers 

 slechts 45 , en dat der arbeiders in de smelterijen niet meer dan 42 

 jaren bedraagt. Voorwaar, die arme lieden verdienen wel, dat van 

 staatswege alles gedaan wordt om hun te gemoet te komen. De 

 prijs , voor welken zij hun koren kunnen koopen , is bepaald lager dan 

 die ergens, zelfs bij den grootsten overvloed is; ja men mag veilig 

 zeggen, dat de arbeidslieden in den Hartz slechts de helft voor hun 

 graan betalen van hetgeen het elders kost. Terwijl op de markten te 

 Wolfenbüttel en Osterode de graanprijs afwisselt van ƒ 7 tot f 16 het 

 mud, levert het landsbestuur het in den Hartz af tot den vasten prijs 

 van nagenoeg ƒ 6, waarvoor ieder huisgezin 36 Ned. pond in de 

 maand, elk ongehuwde de helft bekomen kan. Op dezen maatregel 

 geeft het land gemiddeld / 35,000 in het jaar toe; of liever: het te 



