IN HET HARTZGEBERGTE. 279 



kort wordt gedragen door de aandeelhouders der mijnen en door de 

 boven vermelde spaarkas. Het koren wordt gemalen en het meel 

 bewaard in magazijnen , waar de vrachtlieden zelfs voor eenen mati- 

 gen prijs haver ten behoeve hunner paarden bekomen kunnen. 



Nog op eene andere wijze wordt de mijnwerker bevoordeeld; het 

 is met betrekking tot den eigendom van woningen en gronden. Wan- 

 neer een werkman sterft , heeft een mijnwerker de voorkeur boven 

 ieder ander , ingeval hij de woning wil koopen ; zelfs behoeft hij niet 

 eens in het bezit der koopsom te zijn. Het hoofdbestuur schiet hem 

 die voor tegen 4 pet. , terwijl hij zich met kleine aflossingen langza- 

 merhand kwijt van zijne schuld. De gunstige bepaling deswegens 

 wordt alleen daardoor gedrukt , dat de staat het onbeperkte regt van 

 onteigening heeft , ingeval zulks in het belang van het mijnwezen 

 noodig geoordeeld wordt, zoodat de arbeidslieden in wezenlijkheid 

 meer als huurders of bruikers, dan als eigenaars zijn aan te merken. 



Door al deze inrigtingen staat de mijnwerker , of meer in het alge- 

 meen de arbeider in den Hartz onder eene gedurende zijn gansche 

 leven voortdurende voogdij. Heeft hij weinig levensgenot, hij heeft ook 

 weinig levenskommer. Meent men misschien, dat zulk eene levenswijze 

 voor den behoeftigen daglooner inderdaad die is , welke beantwoordt 

 èn aan zijne eigene wenschen èn aan het denkbeeld, hetwelk men 

 meent zich te moeten vormen van de toepassing der zoo hoog ge- 

 roemde verdeeling van den arbeid — de lezer herinnert zich hierbij 

 ongetwijfeld de inrigting van hardy in den Juif errant van sue , — 

 dan wijzen wij juist op die arme Hartzbewoners , ten betooge van het 

 tegendeel. Er is iets aantrekkelijks in het onzekere der toekomst, 

 iets opwekkends in de verwachting, iets aanmoedigends in het hopen. 

 Maar van dat alles bezit de arme man niets , die in den Har'^z het 

 kolenbrandersbedrijf uitoefent, of in de mijnen arbeidt, of voor den 

 smeltoven staat. Hij kan zijn gansche leven en lot vooruit zien met 

 eene zekerheid, die hem aan de eene zijde van allen kommer voor 

 zijn tijdelijk bestaan vrij houdt , maar hem ook aan den anderen kant 

 alle uitzigt beneemt op eene lotsverbetering , van hem zelven uit- 

 gaande. Heeft hij niet te vreezen, hij heeft ook niet te hopen. Het 

 ontbreekt hem aan veerkracht, aan inspanning, — waartoe zou hij ze 



18* 



