DE WASFABRIKANTEN ONDER DE DIEREN. 327 



voor den uit- en ingang wordt door de hommels gebruik gemaakt van 

 eenen onderaardschen gang, die in het nest uitkomt en zich op eeni- 

 gen afstand van daar opent. Door deze voorzorg trachten zij zich 

 zooveel mogelijk te vrijwaren tegen de veldmuizen, wier voornaamste 

 voedsel zij zijn. 



Aardig is het te zien, hoe deze diertjes dit mosgewelf optrekken. 

 In den aanvang, wanneer hun aantal nog zeer gering is, werkt 

 elk wijfje op zich zelf. De met de kleine, doch scherpe boven- 

 kaakjes afgebeten mosstengeltjes of grasvezelen worden met de 

 voorpooten tot een bundeltje dooreen gewerkt en dit dan, met de 

 achterpooten en het achterlijf, naar de plaats van het nest voortge- 

 schoven. Bij dien arbeid loopt derhalve de hommel achteruit, met 

 den kop van het nest afgekeerd. Later , wanneer de kolonie talrijker 

 geworden is, gaan zij op eene eenigzins andere wijze te werk. Eenige 

 hommels plaatsen zich op eene rij , allen met het achterlijf naar het 

 nest en met den kop gekeerd naar de plek, waar hun bouwmateriaal 

 groeit. De voorste hommel belast zich met het afscheuren der mos- 

 plantjes , maakt deze tot een bundeltje en schuift dit onder zijn lig- 

 chaam door naar den op hem volgenden mede-arbeider, die het grijpt 

 en het op zijne beurt aan den daarop volgenden overgeeft , en zoo 

 verder totdat het eindelijk het nest heeft bereikt, waar het nu in ont- 

 vang wordt genomen door andere hommels, die bezig zijn het gewelf 

 te bouwen. Met andere woorden: zij vormen een keten van arbei- 

 ders, waarvan de voorste plukt, de achterste bouwt, terwijl de daar- 

 tusschen geplaatste de overdragers der bouwstof zijn. Herinnert deze 

 handelwijze niet geheel aan hetgeen ook menschen doen, b. v. bij het 

 aan elkander overgeven der met water gevulde emmers in geval van 

 brand , bij het opladen van suikerbrooden en in andere soortgelijke 

 gevallen ? 



De hommels vergenoegen zich niet met zulk een koepeltje uit enkel 

 mos of gras zamentestellen. Deze zelfstandigheden , hoe digt ook ineen 

 gewerkt, zouden nog den regen doorlaten. Om dit te verhinderen 

 bedekken zij het inwendige van het gewelf met was en voorzien zoo 

 hunne woning van eene voor water ondoordringbare zoldering. 



Opent men nu zulk een hommelnest of een ander, dat zich geheel 



21* 



