DE WASFABRIKANTEN ONDER DE DIEREN. 345 



nog niet volbouwd is, bovenaan en in het midden het dikst en aan 

 den rand het dunst is, zoodat derhalve hare beide oppervlakten eenig- 

 zins bol als die eener lens zijn. Eerst op het laatst , wanneer al 

 de cellen gereed zijn , heeft de raat in haar geheel eene nagenoeg 

 gelijkmatige dikte, met evenwijdige oppervlakten, erlangd. 



Zoo ontstaat dan , op de beschreven wijze , de middelste raat in 

 den korf, welker grondlegging aan die der overige steeds voorafgaat. 

 Doch zoodra als deze een eindweegs gevorderd is, leggen de was- 

 werkers ter weerszijde der eerste en steeds op den juisten afstand 

 daarvan de grondslagen van twee nieuwe raten en zoo opvolgend van 

 nog andere , tot dat de ruimte van den korf gevuld of de wasvoorraad 

 verbruikt is, en deze niet meer toeneemt. Deze buitenwaartsche 

 raten, gedragen door de daarvoor bestemde latten, worden overigens 

 op volkomen dezelfde wijze gebouwd als de eerste ; zij groeijen allengs 

 benedenwaarts aan, maar altijd iets achterblijvende bij die, welke het 

 midden inneemt. 



Ziedaar in het kort de wijze beschreven, waarop de bijen onder 

 gewone omstandigheden bouwen. Indien zij nimmer van den daarbij ge- 

 volgden regel afweken en in verschillende korven het raten-stelsel tel- 

 kens volkomen gelijk ware , dan zoude men welligt zich geregtigd achten 

 tot het besluit, dat de arbeid van de honigbij zuiver instinktmatig is, 

 dat zij zich van hare handelingen, hoe zamengesteld ook, eigenlijk 

 onbewust is, en dat wij in den grond der zaak geene reden hebben 

 ons meer daarover te verwonderen dan over het kunstige maaksel van 

 de pooten, de monddeelen, den toestel, die voor de wasafscheiding 

 dient , met één woord van het geheele dier zelf, dat zoo geworden 

 is als het is , zonder dat het daarop eenigen zelf bewusten invloed 

 heeft uitgeoefend. 



Doch talrijke waarnemingen hebben geleerd, dat de bijen, wel verre 

 van steeds op volkomen dezelfde wijze te bouwen, integendeel al 

 hare daartoe betrekkelijke handelingen wijzigen naar de omstandig- 

 heden , zoodat daaruit blijkt , dat deze dieren niet alleen weten wat 

 zij doen, maar ook waarom zij het doen. Uit de vele waarnemingen, 

 welke dit bewijzen, zij het voldoende er hier een paar te vermelden. 



Even als wij het boven zagen van de hommels, wenden ook de 



