JOIIANNES SWAMMERDAM. 3 



gebogen houding, — alles duidt aan dat die man slechts noode aan 

 den aandrang zijner vrienden heeft toegegeven , om een conterfeitsel 

 van zich te laten maken. Eindelijk heeft hij zich laten overhalen; hij 

 heeft , ofschoon met tegenzin , zijne deftigste kleeding aangetrokken en 

 zich in den houten leuningstoel nedergezet voor de tafel, waaraan hij 

 gewoon is of althans was te arbeiden, met den eenen arm daarop rus- 

 tende , als om het levensmoede lichaam te steunen. De schilder heeft 

 zijn mantel in eenige bevallige plooien geschikt en hem verzocht in de 

 eene behandschoende hand den tweeden handschoen en in de andere 

 ontbloote hand een blad papier te houden , dat blijkbaar het begin van 

 een manuscript is. Slechts onder tegenstribbeling heeft de droefgeestige 

 man daarin toegestemd , want hij verwijt zich zelven daardoor te ge- 

 hoorzamen aan den duivel der eerzucht , hij die de ijdelheid van allen 

 wereldschen roem ingezien en besloten heeft, voortaan zijn leven alleen 

 aan vrome overdenkingen te wijden. 



Die man, in wiens beeldtenis de schilder op zoo uitnemende wijze 

 zijn karakter heeft uitgedrukt, gelijk het was op het tijdstip, waarop 

 dit portret hem voorstelt, was johannes swammerdam, een der uit- 

 stekendste natuuronderzoekers die immer geleefd hebben , de grondlegger 

 van een groot gedeelte onzer tegenwoordige kennis van het maaksel 

 der dieren, de wegwijzer en baanbreker op een vóór hem nog schier 

 onbetreden gebied, maar tevens een waarschuwend voorbeeld van het 

 gevaar , waaraan degenen zich blootstellen , die toegeven aan eene nei- 

 ging des gemoeds tot overdrevene godsdienstige bespiegelingen, waar- 

 door de eischen en plichten van het tegenwoordige leven miskend wor- 

 den, om uitsluitend het oog te vestigen op het toekomstige. 



Het opschrift op het blad papier, dat swammerdam in de hand houdt, 

 schijnt aan te kondigen, dat het portret vervaardigd is in of kort na 

 1675, d. i. in den tijd toen hij zich reeds geheel in de armen van een 

 godsdienstig mysticisme had geworpen, dat hem op de grens van reli- 

 gieusen waanzin bracht. 



Daar swammerdam den 12 den Februari 1637 geboren is, zoo stelt 

 hem dit portret op weinig meer dan achtendertigjarigen leeftijd voor, 

 een leeftijd, welke voor de meesten juist die is, waarop de krachten 

 tot de hoogste ontwikkeling zijn gekomen , waarop de werkzaamheid 

 en voortbrengingskracht het grootst zijn. Zijn tijdgenoot, antony vam 

 leeuwenhoek, die vijf jaren ouder was, begon zijn wetenschappelijke 

 loopbaan eerst op eenen ouderdom, waarop, toen swammerdam dien 



