6 JOHANNES SWAMMERDAM. 



een uitstekend natuuronderzoeker zoude zijn geworden , lijdt geen twijfel. 

 Hij was het eigenlijk reeds toen hij te Leiden kwam. En het voorbeeld 

 van leeuwenhoek bewijst, hoe ver, ook zonder zulk eene opleiding, 

 het iemand brengen kan, die van de natuur met eene groote weetgie- 

 righeid, scherpzinnigheid en geestkracht begaafd is. Doch juist dit 

 voorbeeld leert tevens het verschil kennen tusschen dengenen die alleen 

 zijn eigen leermeester is geweest en hem die het voorrecht heeft ge- 

 noten van eenige jaren zijns levens door te brengen in eenen kring van 

 mannen , die aan de beoefening der wetenschap hun leven hebben gewijd. 

 Zulk een wetenschappelijke atmospheer, waarin men een tijdlang ademt , 

 oefent op het geheele volgende leven eenen invloed uit, die niet hoog 

 genoeg kan worden gewaardeerd. In de natuurwetenschap komt het 

 volstrekt niet enkel aan op de feiten , maar vooral op de methode. 

 Zonder deze kunnen feiten zelfs lichtelijk op een dwaalspoor leiden , 

 gelijk zij het werkelijk bij leeuwenhoek meer dan eens gedaan hebben. 

 Te Leiden nu leerde swammerdam de echte methode van natuuronder- 

 zoek kennen , hoe men de natuur ondervragen moet , hoe men uit de 

 ontvangen antwoorden juiste gevolgtrekkingen moet afleiden, hoe deze dan 

 weder aanleiding tot nieuwe vragen geven, die op hare beurt wederom 

 op oplossing wachten ; met één woord , hij leerde daar , ook door het 

 lezen van geschriften als die van harvey , van boyle en vooral van 

 descabtes, hoe men een wijsgeerig d. i. een echt wetenschappelijk 

 natuuronderzoeker wordt , die, steeds van de ervaring uitgaande, langs 

 den weg der inductie tot hoogere waarheden opklimt, om telkens 

 weder tot de ervaring terug te keeren. 



Te Leiden woonde hij de lessen bij van de professoren johannes 

 van hoorne i , een der uitstekendste anatomen van zijnen tijd , en van 

 franciscus de le boë sylvius , een der grondleggers van de patholo- 

 gische anatomie en die door zijn bezielend onderwijs grooten invloed 

 op zijne toehoorders uitoefende 2 . 



1 Johannes van hoorne, ook wel van horne genoemd, muntte uit in het ver- 

 vaardigen van anatomische praeparaten. Hij was de eerste die in 1652 bij den mensch 

 den ductus tlioracicus en zijne inmonding in de linker vera subclavia aantoonde, 

 welke drie jaren vroeger door pecquet bij eenen hond ontdekt was. 



2 Zijn oorspronkelijke naam was lebois, welke naam echter in onze taal tot de le 

 boë verbasterd en in het latijn in sylvius overgezet werd. Toen swammerdam te Lei- 

 den kwam, was sylvujs daar sedert drie jaren hoogleeraar en in de volheid van zijü 

 roem. Hij was de stichter der chemiatrische school, die alleen daarin zondigde, dat zij 



