12 JOHANNES SWAMMERDAM. 



Dit handschrift zelf had reeds eene lange geschiedenis. Den eersten 

 grondslag daartoe hadden de nagelaten onuitgegeven papieren van 

 koenraad gesner geleverd. Deze nu was gestorven in 1531. Die papieren 

 waren in handen gekomen van thomas penn te London , die er vijftien 

 jaren lang aan arbeidde en er bijvoegde wat er over insekten voor- 

 komt in het werk van eduard wotton : De differenties animalium , dat in 

 1522 verschenen was. Na den dood van tenn kwam nu het handschrift 

 in het bezit van thomas mouffet, mede een geneesheer te London. Deze 

 ondernam de definitieve redactie en bracht die ook ten einde , doch 

 hij stierf in 1599. Mayerne , de latere uitgever, schijnt er zelf niets 

 bijgevoegd of aan veranderd te hebben. Eigenlijk dagteekent dit geschrift 

 dus uit het laatstgenoemde jaar , en het moet met in achtneming daar- 

 van ook beoordeeld worden. Wij zullen hier echter in zulk eene be- 

 oordeeling niet treden. Genoeg zij het te doen opmerken dat, gelijk van 

 zelf spreekt , dit boek geheel den stempel draagt van den tijd , waarin 

 het geschreven, en van de compilatorische wijze, waarop het ontstaan 

 is. Nevens eenige goed waargenomen feiten en tamelijk juiste beschrij- 

 vingen, vergezeld van herkenbare afbeeldingen, komen er de zonder- 

 lingste meeningen in voor, gerugsteund door lange citaten uit eene 

 menigte van schrijvers , waaronder latijnsche en grieksche dichters en 

 eenige kerkvaders. Zoo b. v. werd beweerd dat de bijen uit rottende 

 dierlijke lichamen ontstaan , de koning (d. i. de koningin) uit het edelste 

 deel, namelijk de hersenen; voorts wordt een insekt vermeld {Pyrigo- 

 num geheeten) , dat in het vuur leven kon. Deze staaltjes mogen vol- 

 doende zijn. Toch was dit boek, indien men de groote encyclopaedische 

 werken van aldrovandi (1602) en van jonston (1653) uitzondert , tot 

 op het verschijnen van het bovengenoemde werk van swammerdam, de 

 voornaamste vraagbaak voor allen , die zich op de kennis der insekten- 

 wereld wilden toeleggen. De voornaamste, maar niet de eenige; want 

 eenige jaren voor het verschijnen van swammerdam's Historici generalis, 

 namelijk in 1662 , gaf de Middelburgsche schilder , johamnes goedaerdt, 

 een werk in drie kleine deeltjes uit, dat de nasporingen bevat, die hij 

 gedurende veertig jaren van zijn leven over de levenswijze en de ge- 

 daantewisselingen van een aantal insekten had in het werk gesteld , 

 toegelicht door voor dien tijd uitmuntende, in koper gegraveerde en ge- 

 kleurde afbeeldingen. l 



1 De titel van dit thans zeer zeldzaam geworden boek is: Met amorphosis generalis , 



