JOHANNES SWAMMEIUMM. 13 



De grootste verdienste van goedaerdt bestaat vooral daarin dat hij , 

 door zelf vele insekten van het ei af op te kweeken en door al hunne 

 gedaantewisselingen te volgen, het verband aanwees tusschen vele larven 

 en gevleugelde insekten die men vroeger als bijzondere soorten beschreef. 

 Maar van de gedaantewisseling {metamorphosis) zelve had hij zonderlinge 

 voorstellingen. Hij zag daarin geene langzaam voortgaande ontwikke- 

 ling, maar een bijna plotselingen overgang van den eenen vorm in den 

 anderen. Ook hield hij het er voor dat insekten uit rottende stoffen 

 kunnen ontstaan. Zoo verhaalt hij dat duizendpooten (blijkens de af- 

 beelding een Julus-soort) uit een in den grond bedolven dijbeen haren 

 oorsprong namen. 



Aan zulke voorstellingen maakte het genoemde in 1669 verschenen 

 werk van swammerdam voor goed een einde. Daarin werd voor het 

 eerst duidelijk aangetoond, dat gedaantewisseling niet anders dan ont- 

 wikkeling is, d. i. eene gestadig voortgaande vorming van nieuwe dee- 

 len aan andere reeds vooraf bestaande. Mie insekten vervellen , d. i. zij 

 werpen van tijd tot tijd de oude , voor het daarbinnen bevatte lichaam 

 te klein geworden huid af. Uit de afgestroopte huid kan nu vooreerst het 

 dier , wat zijne gedaante betreft , onveranderd , alleen grooter geworden te 

 voorschijn komen. Zulke insekten (b. v. luizen , spinnen , die swammerdam 

 evenals al zijne voorgangers , en nog linnaeus na hem , tot de insekten 



ofte historische beschrijvinghe van Oirspronk, aard, eygënschappen encle vreemde 

 veranderinghen der tvormen , rupsen, maeden, vliegen, loitjens, byen, motten en- 

 de dierghelyke dierkens meer ; niet uit eenige boeckrn , maar alleenelijck door 

 eygen ervarenheyd uytgevonden , beschreven , ende na de konst afgeteyke.nt. Pat 

 het werk van goedaerdt door zijne tijdgenooten op grooten prijs werd gesteld, bewijst 

 eene lang na zijnen dood, namelijk in 1685, door lister daarvan te London bezorgde 

 latijnsche uitgave, waarbij deze eenige aanteekeningen had gevoegd. Zij draagt den titel 

 van johannes goedartius, de Insectis , in Methodum Redactus; cum Notularum 

 additione. De figuren op de daarin voorkomende platen zijn dezelfde als de oorspron- 

 kelijke, doch niet gekleurd. Ook is de tekst hier en daar zeer verkort. Cuvier (1. c. 

 T. 2. p. 462) vermeldt een in 1700 te Amsterdam verschenen frausche vertaling. Mij 

 is deze niet bekend. Het zoude echter kunnen zijn , dat hieromtrent eene vergissing 

 bestaat. Vóór het exemplaar namelijk van goedaerdt's boek, dat ik heb kunnen naslaan, 

 is een fransche titel geplaatst, met het jaartal 1700. Zoowel letter als papier van dit 

 titelblad zijn blijkbaar jonger dan het overige werk. Het komt mij niet onwaarschijn- 

 lijk voor, dat die bijvoeging van een franschen titel eenvoudig ten doel heeft gehad, om 

 het debiet van eenige nog overig gebleven exemplaren der oorspronkelijke hollandsche. 

 uitgave te bevorderen. 



