JOHANNES SWAMMEUÜAM. 15 



rnoet de waarheid hiervan ontdekken: ende wy versoeken ook in het 

 geene wij voorgeeven geen geloof , ten sy dat de saaken de welke wy , 

 onse ondervindingen volgende , klaar en onderscheidenlijk voorgestelt 

 hebben, soo in den aard der dingen ook van anderen bevonden werden." 



Ik vermeld deze woorden , omdat zij swammerdam ook in het alge- 

 meen als natuuronderzoeker kenmerken. Altijd beroept hij zich op de 

 ervaring. Deze is voor hem de hoofdbron van alle kennis. Merkwaardig 

 is in dit opzicht de achter zijne Historici insectorum generalis geplaatste 

 Nareeden. Deze bevat hetgeen wij thans eene methodologie van het 

 natuuronderzoek zouden noemen , die zelfs nu nog met vrucht door 

 menigeen zoude gelezen worden. Het blijkt daaruit ook dat swammerdam 

 de wijsbegeerte van descartes goed bestudeerd had en deze grootelijks 

 bewonderde. 



Toen swammerdam dit boek had uitgegeven en het had opgedragen 

 aan de "Weledele, Groot- Agtbaare , Gestrenge, Hoog-geleerde , Wyze, 

 ende seer Voorsienige Heeren Burgemeesteren ende Bestierders der 

 wyt-vermaarde Stad Amsterdam , enz.", was zijn vader van oordeel , 

 dat zijn zoon nu zich voortaan met allen ernst op de praktijk moest 

 gaan toeleggen en van hetgeen hij zijne liefhebberij noemde moest 

 afzien. Die liefhebberij bracht niet alleen geen geld op , maar zij kostte 

 hem integendeel veel geld, en het verdroot hem zijn zoon, die nu 

 reeds twee-en-dertig jaren oud was , nog steeds tot zijn last te hebben. 

 Dit gaf aanleiding tot zeer onaangename tooneelen tusschen vader en 

 zoon. Eindelijk gaf de laatste toe en begon zieken te bezoeken. Doch 

 eerlang werd hij nogmaals zelf ziek. Tot herstel zijner zeer geschokte 

 gezondheid zoude hij eenigen tijd op het land de buitenlucht genieten , 

 om daarna met des te meer ijver tot de praktijk terug te keeren. 

 Maar eenmaal op het land, te midden der vrije natuur, met haar 

 duizendvoudig leven, was de verzoeking' hem te sterk. In weerwil van 

 het verbod zijns vaders ging hij weder aan het verzamelen en ontleden 

 van insektcn. Zijne onderzoekingen over de bijen , die wij straks nog 

 nader bespreken zullen , dagteekenen voornamelijk uit dien tijd , ofschoon 

 hij er reeds vroeger een begin mede had gemaakt. 



Met thevenot, zijn vriend en beschermer, was hij in geregelde brief- 

 wisseling gebleven. Dezen klaagde hij zijn nood. Thevenot noodigde 

 hem toen uit naar Frankrijk te komen en zijn intrek ten zijnen huize 

 te nemen, opdat hij zich geheel aan de studie der natuur zoude kun- 

 nen wijden. Swammerdam zoude dit edelmoedig aanbod zeer gaarne 



