JOHANNES SWAMMERDAM. 17 



vertoonden zich bij swammerdam de eerste sporen van godsdienstige 

 dweeperij , gepaard aan zelfverwijt over zondige eerzucht. Ofschoon 

 zulks nergens geboekt staat, is het toch geenszins onwaarschijnlijk dat 

 er tusschen het een en het ander verband heeft bestaan. 



Hoe dit zij , van nu af is het leven van swammerdam tot een jam- 

 merlijken tweestrijd geworden, tusschen zijne ware roeping en datgene 

 wat zijn beangst geweten hem als zoodanig deed beschouwen. Hij begon 

 te gelooven, dat de hoogste plicht eens christens bestaat in vrome 

 overpeinzingen, in eene geheele toewijding aan God, en dat alles wat 

 daarvan aftrok , als zondig moest worden beschouwd. ïn dit geloof 

 werd hij versterkt door het lezen der geschriften van antoinette 

 bourignon , die eenen mystischen geest ademden , en waarin eene ver- 

 zaking van al het aardsche en tegenstand aan alle natuurlijke neigin- 

 gen , omdat deze uit den aard slecht en ingevingen des duivels zijn , 

 als plicht werden voorgesteld \ Deze dame, die ter zake harer gods- 

 dienstige gevoelens gedwongen was geworden herhaaldelijk van woon- 

 plaats te veranderen, en ook een tijdlang te Amsterdam en te Haarlem 

 vertoefde, hield toen haar verblijf in Holstein '. Een harer aanhangers 



1 Zie o. a. het *' df-schrift van een Brief, geschreven door de Hoogh-verlichte 

 en de van Oodt begenadighde Jonghvrouw antoinette bourignon, door swammerdam 

 geplaatst voor zijne Ephemeri vita. In dien brief geeft zij hem een soort van verlof om 

 nog dit werk uit te geven, maar er bijvoegende "dat dit dan ook het laatste moest zijn, 

 afin de vous donner puis aprez a des choses plus sérieuses, qui regardent Véternité." 



2 Antoinette bourignon was, hoe men ook overigens over hare godsdienstige ge- 

 voelens denken moge, een in die eeuw merkwaardig verschijusel , en wanneer men hare 

 schriften leest, dan laat het zich begrijpen hoe deze, — in eenen tijd toen calvinisten, 

 lutheranen en katholieken elkander niets toegaven in heftigheid van twistgeschiijf en 

 verkettering der gevoelens van andersdenkenden, in bekrompen dogmatisme en gebrek 

 aan ware christelijke liefde , — op vele edele maar zwakke naturen eenen grooten in- 

 vloed hebben uitgeoefend. Zij hield hare eigene gedachten over godsdienst voor recht- 

 streeksche ingevingen Gods, en in zoo verre dwaalde zij, maar die gedachten zelven, 

 al vervalt zij hier en daar tot buitensporige overdrijving, zijn in waarheid veel milder 

 en edeler dan die der haar overal vervolgende theologanten , die, en zeer terecht, zulk 

 eene onrechtzinnige mededingstcr vreesden. Hare uitvoerige levensgeschiedenis, grooten- 

 deels door haar zelve geschreven en na haren dood te Amsterdam in 1683 in druk ver- 

 schenen , doet ons haar kennen als eene vrouw van groote geestkracht en liefderijke 

 gezindheid. Een uittreksel daarvan gaf Dr. w. klose in Zeitschrift f 'dr historische 

 Theologie 1851 p. 497. Wij stippeu daaruit alleen het volgende aan. Antoinette 

 bourignon was in 1616 in het toen nog tot de spaausche Nederlanden behooreude 

 Rijssel (Lille) geboren. Hare geheele familie was katholiek, en zij zelve, ofschoon later 



