JOHANNES' SWAMMERDAM. 19 



ongelukkigen man gehad heeft , leert men het best kennen uit het 

 laatste geschrift van swammerdam, dat nog tijdens zijn leven, namelijk 

 in 1675, verschenen is. Het is getiteld: Ephemeri vita of afbeeldingh 

 van 's Menseken leven , vertoont in de Wovderbaereh/che en nooyt gehoorde 

 Historie van het vliegent ende een-dag-levent Haft of Oever-aas. 



Omstreeks het midden van Juni vertoonen zich jaarlijks boven onze 

 groote rivieren dichte zwermen van vliegende insekten, die een oogen- 

 blik te voren nog als maskers in het water leefden , maar daaruit naar 

 boven zijn gekomen , om , na afwerping der huid , eenige uren lang een lus- 

 tig luchtleven te leiden , te paren , eieren te leggen , en dan in het water 

 te vallen om een prooi der tallooze op hen azende visschen te worden. 

 Het is het Haft, en wel de grootste soort van zijn geslacht, die welke 

 door latreille Ephemera Swammerdammiana [Palingenia ïongicauda burm.) 

 is genoemd. Met dit insekt en daarmede verwante soorten had zich 

 swammerdam reeds sedert verscheidene jaren bezig gehouden. Hij had 

 niet alleen zijne geheele , zeer opmerkelijke levensgeschiedenis , van het 

 ei af, tot aan den dood des diers toe, nauwlettend nagegaan, maar 

 het bovendien ook met de uiterste zorg ontleed. Met uitzondering der 

 anatomie van den zijdeworm , die door malpighi in 1669 werd uitge- 

 geven , vinden wij in dit geschrift van onzen landgenoot de eerste be- 

 schrijving van het ontleedkundig maaksel van een insekt, en die be- 

 schrijving verraadt dadelijk de meesterhand. * Ook was het haft geens- 

 zins het eerste en eenige insekt dat swammerdam ontleed had. Integendeel , 

 reeds sedert een reeks van jaren had hij het inwendig maaksel van zeer 

 vele insekten en andere lagere dieren met groote zorg onderzocht , daarvan 

 beschrijvingen en eene menigte van keurige teekeningen gemaakt. Toen 

 hij nu hoe langer hoe meer toegaf aan zijne droefgeestige levensbeschou- 

 wing , en het hem toescheen dat hij zijn leven eigenlijk verbeuzeld had , 

 besloot hij met de uitgave van dit geschrift als het ware afscheid te 

 nemen van zijne levenswerkzaamheid en zich voortaan alleen te wijden 

 aan godsdienstige overdenkingen. In die ziekelijke gemoedsstemming 

 schreef hij dit boek , waarvan men bij het lezen moeielijk weet te zeggen 



1 Het is dan ook dit anatomisch onderzoek dat de voorname verdienste van swam- 

 merdam in dit geschrift over het Haft uitmaakt. Het korte leven als gevleugeld insekt 

 en de gedaantewisseling hadden reeds veel vroeger de aandacht getrokken. In het boven- 

 genoemde werk van goedaerdt vindt men ecu beschrijving daarvan door d. joiianms 

 de mey , die ook de vroegere Bchrijvers daarover, aristoteles , aldrovanüi , iiiero- 



NTKU8 CARDANfS , JOANNES DORTMANNt'S , AtJGEKIÜS CEUTIttS , aa.nli.TaH. 



