20 JOHANNES SWAMMERDAM. 



of men de nauwkeurigheid en de juistheid der waarnemingen , de duide- 

 lijkheid der beschrijvingen meer bewonderen moet dan zich verwonderen 

 over de treurige afdwaling van den weg des eenvoudigen gezonden ver- 

 stands , waartoe zulk een voortreffelijke geest verviel. Minstens drie vierden 

 van dit geschrift worden ingenomen door bespiegelingen , deels in proza , 

 deels in dichtmaat, over de broosheid en ellende van het menschelijke 

 leven , over de ijdelheid van alles wat de mensch hier beneden doet , 

 ook van het onderzoek der natuur , en over de noodzakelijkheid om alleen 

 de liefde Gods te zoeken. ' Tevens echter kan men niet nalaten innig 

 medelijden te gevoelen met den man , in wiens boezem een hevige strijd 

 is gevoerd , alvorens hij zich geheel aan de inblazingen der mystiek 

 overgaf. 



Achter zijn Ephemeri vita heeft swammerdam een langen brief aan een 

 vertrouwd vriend 2 laten drukken. Deze had hem zoeken terug te brengen 

 van den door hem ingeslagen weg. In dien brief zocht swammerdam te 

 betoogen , dat die weg integendeel de eenige goede is. De volgende regels 

 daaruit doen ons het best zijne toenmalige gemoedsgesteldheid kennen. 



"Wanneer als ik mijne ondersoeckingen van de Beijen heb gedaan , 

 "die door haar wonderlijckheydt u soo seer behaagen , ende daar ick eenige 

 "maanden langh , het kostelijckste van mijn tijdt in heb moeten besteeden ; 

 "want ick daar van 's morgens te half sessen , tot den middags ten 

 "twalef uuren, sonder ophouden aan quam te arbeyden; soo heb ick 

 "daar oneyndighmaal mijne gebeeden, ende mijne andere Godtvruchtige 

 "oeffeningen om moeten versuymen; ende als ick midden in de selve 

 "was , die daarom afbreecken ende verlaten. Dat met sulck een grooten 

 "strijdt somtijds is toegegaan , dat mij de traanen van benauwtheydt 

 "over de wangen liepen. Want het was of daar een strijdent heyrleger 

 "in mijn geest was, waarvan de eene partey mij krachtigh beweeghden 



1 Op zich zelf was zulk eene vermenging van godsdienstige en zedelijke bespiegelingen 

 met wetenschappelijke beschrijvingen in dien tijd niet vreemd. Men vindt deze ook, 

 ofschoon van een geheel ander gehalte, in het boven aangehaalde werk van goedaerdt; 

 onder anderen in deel II. blz. 173—227, een soort van preek over de vrees voor den 

 dood, die geheel in den trant is van de bekende preken van pater abraham van s te clara. 



- Wie die vertrouwde vriend was, wordt niet vermeld. Uit hetgeen later geschied is, 

 Zoude men schier vermoeden dat het ort, heer van nieuwenrode enz geweest is. Als 

 andere vrienden van swammerdam in dit tijdperk van zijn leven , die hem dikwijls be- 

 zochten, worden door boerhaave genoemd: mattheus sladus, met wieu hij ook tijdens 

 zijn verblijf te Leiden briefwisseling onderhield, ruusch , schrader, hotton en guenellon. 



