JOHANNES SWAMMEKDAM. 21 



"om aan Godt te kleeven ; ende de andere om in mijne curieusheeden 

 "voort te gaan , bijbrengende de selve reedenen die ghij doet , ende die 

 "mijne vrienden my voorgesteld hebben , met noch oneyndige andere 

 "meer , daar ik my doe dwaaselijck aan heb overgegeven , tot ver- 

 "achteringh in de genaade ende liefde Godts, die ick alleen hadt be- 

 "hooren te volgen , ende mij daar enckelijck aan over te geven ,". . . enz 



Swammerdam was, toen hij dit schreef, volstrekt niet krankzinnig , in 

 dien zin namelijk dat hij zonde opgehouden hebben logisch te redenee- 

 ren , of daarbij uitging van uit de lucht gegrepen vooronderstellingen. 

 Hij voert tot zijne verdediging een groot aantal bijbelplaatsen aan , 

 die inderdaad met logische consequentie tot zulk eene levensbeschouwing 

 leiden. In zekeren zin was hij het slachtoffer van zijn geloof aan de 

 letterlijke waarheid des geheelen bijbels. Hij ging zelfs zoo ver dat hij 

 de beoefening der anatomie voor zondig hield, omdat hij meende in 

 het Oude Testament eene plaats gevonden te hebben, waarin deze ver- 

 boden wordt. * 



Voeg daarbij zijn ernstigen , tot het droefgeestige overhellenden aard , 

 zijne herhaalde ziekelijkheid , zijne onverpoosde , afmattende werkzaam- 

 heid, de onaangename tooneelen met zijn vader, zijn kwellend zelfver- 

 wijt over de heftigheid waartoe zijn eerzucht hem vervoerd had 2 , den 

 dood van zijn vroegeren vriend de graaf , dien sommigen aan hem 

 weten , en men begrijpt hoe de arme swammerdam allengs in een ziels- 

 toestand is geraakt, die, zonder nog werkelijke krankzinnigheid te zijn , 

 toch daaraan zeer nabij kwam. 



Van nu af werd hij meer en meer onverschillig voor alles wat hem 

 vroeger belangstelling had ingeboezemd. Het eenige, waarnaar hij haakte, 

 was een van zijnen vader onafhankelijk bestaan , om voortaan zijn 

 geheele leven, gelijk hij waande, alleen aan den dienst van God te 

 wijden. Hij verlangde niet overmatig veel. Volgens zijne berekening 

 zoude een inkomen van 400 gulden 'sjaars voldoende zijn om in zijne 

 behoeften te voorzien. Doch hoe daaraan gekomen? Van zijn vader kon 

 hij niet verwachten , dat deze hem zulk een inkomen verzekerde , en 

 al had deze daartoe den wil en het vermogen gehad , dan zoude zijne 

 zuster johanna , die weinig liefderijk jegens haren broeder gezind was , 

 zich daartegen met alle macht verzet hebben. Zulk een inkomen door 

 eigene werkzaamheid te verdienen, daartoe voelde hij zich geheel buiten 



• Ephemeri vita , p. 243. 2 Ibid. p. 239. 



