J0HANNES SWAMMERDAM. 25 



stond den schat, dien hij voor 50 kroonen gekocht had, weder voor 

 1 500 francs ' af , en maakte dus eene niet onaardige winst. 



In den zomer van 1727 ontving boerhaave al de papieren. Doch nu 

 wachtte hem zelven nog eene moeielijke taak. Vooreerst kostte het 

 schiften en scheiden en ordenen van zulk eene menigte van geschriften 

 vrij wat tijd , en ten tweede was de uitgave , uithoofde der talrijke 

 platen, buitengewoon kostbaar. Bovendien was het wenschelijk dat het 

 werk niet enkel in de moedertaal des schrijvers , waarin het geheel 

 geschreven was , maar ook in het latijn vertaald , verscheen. Hier nu 

 kwam boerhaave's jongere vriend en ambtgenoot gaubiüs hem te hulp, 

 door dit gedeelte der taak op zich te nemen , waarvan hij zich op de 

 voortreffelijkste wijze heeft gekweten. Om de kosten der uitgave te 

 dekken, werd eene inteekeningslijst geopend. Het getal der inteekenaren 

 bedroeg 324, op eenige zeer weinige uitzonderingen na, allen Neder- 

 landers. Een inderdaad aanmerkelijk getal, wanneer men in aanmer- 

 king neemt de groote kostbaarheid van het werk en den aard der daarin 

 behandelde onderwerpen. Zeer waarschijnlijk heeft tot dezen goeden 

 uitslag de gelukkige keuze des titels veel bijgedragen. Boerhaave noemde 

 het Bijbel der Natuur. Door dit te doen, handelde hij geheel in den 

 geest des schrijvers, die herhaaldelijk de Natuur eene Openbaring Gods 

 heeft genoemd. Ook vindt men op de vóór het werk gedrukte inteeke- 

 ningslijst de nameu van vele predikanten. 



Eindelijk in 1737 verscheen het werk in drie groote foliodeelen , waar- 

 van het derde de 53 in koper gegraveerde platen , met hare verklaring , 

 alsmede het zeer uitvoerig zaakregister bevat. De uitgave had dus 

 plaats 10 jaren nadat boerhaave in het bezit der papieren was geko- 

 men, 57 jaren na den dood des schrijvers, en 62 jaren nadat deze er 

 de laatste hand aan had gelegd. Natuurlijk moet men dit bij de be- 

 oordeeling niet vergeten. Gelijk wij boven zagen , heeft swammerdam na 

 1675 geene wetenschappelijke waarnemingen meer gedaan; ja eigenlijk 

 is zijne werkzaamheid als natuuronderzoeker reeds met 1673 geëindigd, 

 hetzelfde jaar waarin die van zijn tijdgenoot leeuwenhoek eerst recht 

 begon 2 . In onzen tijd nu zoude een handschrift van dien aard, nadat 

 het bijna twee derden eener eeuw gerust heeft, terecht voor geheel 

 verouderd en de moeite der uitgave niet meer waard geacht worden. 



1 Boerhaave zegt: fra» schc guldens. Ik gis dat daarmede livres of franken bedoeld zijn. 



2 Zie den vorigen jaargang bl. 356. 



